Oorlog om Helena, dat is verleden tijd

Er zijn natuurlijk oneindig veel love stories in tijden van oorlog, maar vernauw het thema nu eens tot oorlogen die om de liefde gevoerd, of begonnen, of geëindigd zijn. Kunt u zich voorstellen dat prinses Amalia door een Duitse jonker wordt geschaakt en dat wij er onder leiding van onze opperbevelhebber Willem-Alexander de heilige oorlog tegen Duitsland voor uitroepen? Of dat er juist een einde aan de oorlog in Oekraïne komt door een intieme toenadering tussen Vladimir en Angela? Of het begin van een oplossing van de Griekse schuldencrisis door een huwelijkskus tussen Jeroen Dijsselbloem en Yanis Varoufakis? Nee, de laatste keer die ik me kan herinneren, is de ontvoering van de schone Helena door Paris, die 1450 jaar voor Christus leidde tot de Trojaanse oorlog en nog steeds kille betrekkingen tussen Grieken en Turken.

 

Een kleine zevenhonderd jaar later streken Romulus en Remus neer in de heuvels rond wat we nu Rome noemen. Sterke jonge mannen waren er na hun zwerftocht genoeg overgebleven, maar schrijnend was het tekort aan vruchtbare jonge vrouwen, vond de tweeling, dus werd het plan gevat om naburige Sabijnse maagden voor een feestje uit te nodigen, dronken te voeren en uit liefde te roven. Er dreigde een herhaling van Troje: de Sabijnen prepareerden zich maandenlang op een wraakoorlog tegen de nieuwe buren. Maar de reprise bleef uit, want Romulus’ vrouw Hersilia kwam tussenbeide, overtuigde Romeinen en Sabijnen ervan dat een moordpartij zinloos bloedvergieten zou zijn (veel Sabijnse maagden waren intussen al moeder geworden van lieve bastaardkinderen) en de twee vijanden sloten op het slagveld vrede en maakten er het beste van. Make love, not war, het leek op vooruitgang.

 

Weer zevenhonderd jaar later zou koningin Cleopatra lust, list en verleiding tot instrument van de wereldgeschiedenis maken door Julius Caesar en Marcus Antonius om haar vinger te winden. Haar pogingen om uiteindelijk het Ptolemeïsche rijk in ere te herstellen, hadden zonder al die varianten van liefde nooit succesvol kunnen zijn, totdat de latere Augustus ook daar met een oorlog een eind aan wist te maken. Met trots en zelfmoord, die onafscheidelijke uitersten van liefde en oorlog, voorkwam ze dat zij als oorlogsbuit naar Rome zou worden afgevoerd.

 

William Shakespeare liet geen oorlogen meer beginnen om de liefde, maar reduceerde de vrouw niet helemaal tot overwinningsbonus in machtsconflicten. Op 21 mei 1420 kreeg de ‘goede’ Engelse koning Henry V de Franse kroonprinses Catharine cadeau. Zo werd hij ook koning van Frankrijk en was het tijdelijk even geen oorlog tussen beide landen, maar Shakespeare – behalve een verdienstelijk toneelschrijver wellicht ook succesvol fantast – dicht ook passie en idealisme toe aan Henry, die met zijn liefde voor de dochter van de vijand en passant naar de Nobelprijs voor de Vrede solliciteerde – als die toen bestaan had.

 

In de moderne lijstjes van oorlogsoorzaken komt liefde niet meer voor. Volgens de Heidelberg Conflictbarometer woedden er in 2015 wel 223 gewelddadige conflicten in de wereld. Daarvan zou je 43 gerust een oorlog mogen noemen, een kleine of een grote. Ze gingen geen van alle om het schaken van een kroonprinses, of om jaloezie, of om ware liefde. Geperverteerde liefde speelt wel een rol: de VN-blauwhelmsoldaten die verkrachten, de IS-slavinnen die aan jihadstrijders worden toebedeeld, de schoolmeisjes die door Boko Haram worden ontvoerd en misbruikt, de kindsoldaten die prostitutie moeten bedrijven in het Leger van de Heer. Moraal van het verhaal: oorlog gaat tegenwoordig over geloof, olie, macht, maar niet meer om Helena. Oorlog vloekt met liefde.