Over de grens

Officieel hebben de ISAF-missie en operatie Enduring Freedom in Afghanistan niets met elkaar te maken. Er wordt daar letterlijk en figuurlijk langs elkaar heen gevochten. De ISAF-macht moet zich netjes aan het VN-mandaat houden en mag de grens met Pakistan niet oversteken. Enduring Freedom -het eigenlijke vechten tegen Al Qaida en het actief jagen op de restanten taliban - had eigenlijk al in 2006 klaar moeten zijn om ruimte te geven aan de wederopbouwers en beveiligers van ISAF. Juridisch was OEF een zelfverdedigingsoperatie van de Amerikanen, opgetuigd met een internationale coalitie, goedgekeurd door de VN na de aanslagen van 9/11.

Ook al vatten de Amerikanen de jachtvergunning op Osama bin Laden ruim op, het lag destijds niet voor de hand om Pakistan binnen te vallen. Pakistan was dringend verzocht om de VS te steunen in de 'War on Terror'. De Pakistaanse regering had weinig keus, stemde toe en dan is een aanval op je nieuwe vriend niet het eerste wat je doet.

Het nieuws dat George Bush in juli opdracht heeft gegeven om zonder toestemming, ja zelfs zonder medeweten van de Pakistaanse regering vooraf, militaire acties op Pakistaans grondgebied uit te voeren, was dus opzienbarend. Als 'bondgenoot' inhoudt dat je voortaan niet langer veilig bent voor je beschermheer, krijgt het woord een merkwaardige betekenis. De Pakistaanse regering reageerde dus woedend. Opperbevelhebber Kayani brieste dat de Pakistaanse soevereiniteit tot elke prijs zou worden verdedigd, premier Gillani vond de acties van de Amerikaanse grondsoldaten onaanvaardbaar.

Toch is er iets vreemds met die Pakistaanse boosheid. Be­richten over Amerikaanse acties op Pakistaans grondgebied zijn er al sinds 2007. We spreken dan niet over de specialisten die de Pakistani helpen hun atoompark te bewaken, om te voorkomen dat de bommen in onzalige handen vallen. Wel over special forces die zich soms over de grens waagden in het rechteloze FATA-gebied, het ruige niemandsland dat formeel onder het gezag van Islamabad valt, maar in werkelijkheid door stammen, milities, criminele bendes en plukjes Al Qaida wordt beheerst.

Ook werden er vanaf de Afghaanse kant van de grens wel eens Amerikaanse raketten afgevuurd op verdachte plaatsen in Pakistan. Steeds vaker doken onbemande verkenningsvliegtuigjes op, waar raketten aan hingen die wel eens een Pakistaans dorp op de korrel namen. En nog een beetje verder ging de tactiek van hot pursuit: het achterna zitten van talibanstrijders die na het plegen van een aanslag in Afghanistan een goed heenkomen zochten over de grens. De Pakistaanse regering sputterde obligaat, maar hanteerde een gedoogzone van tien kilometer voor de achtervolgers. Sommige doelen worden naar verluidt zelfs door de Pakistaanse militairen zelf doorgegeven aan de VS, waarna de regering in Islamabad protesteert.

Dat leek op creeping war, double talk.

Maar het ging de Amerikanen niet ver genoeg. De FATA-gebieden zijn ideaal terrein voor Al Qaidaveteranen om de Talibanrekruten te leren hoe je hinderlagen legt, ze in te wijden in de moderne bermbomkunde en de betere zelfmoordaanslag. Talibangezinde elementen uit de ISI, de Pakistaanse inlichtingendienst, helpen daarbij een handje. Ook worden in Pakistan zelf steeds meer aanslagen gepleegd op konvooien die ISAF-militairen in Afghanistan bevoorraden. Soms kunnen ISAF-operaties niet doorgaan, omdat vrachtwagens met benzine en helikopteronderdelen (schaars aan NAVO-zijde) op Pakistaans grondgebied worden onderschept.

In januari 2008 begon de bouw van de Amerikaanse basis Kunar, vlak bij de Pakistaanse grens, op een steenworp van de regio Bajaur waar Al Qaidaleiders zouden zitten. De bedoeling kon ook de Pakistaanse regering niet ontgaan: van daaruit zouden raids op Pakistaans grondgebied worden uitgevoerd. De taliban begrepen dat ook en vielen de basis-in-opbouw diverse keren aan. Amerikaanse voorstellen om samen met het Pakistaanse leger orde op zaken te stellen, werden van de hand gewezen. Net als voorstellen om de grenstroepen te trainen. Het antwoord was steeds: blijf weg, wij kunnen dat zelf wel. Een logische afwijzing, al was het maar om politieke onrust in Pakistan zelf te voorkomen. Maar zou - juist om die reden - dat geen afgesproken werk kunnen zijn?

Eind augustus vond een geheime ontmoeting plaats tussen de Amerikaanse stafchef Mike Mullen en zijn Paki­staanse collega. De Pakistaanse bevelhebber werd meegedeeld dat Amerika voortaan een strategie 'aan beide zijden van de grens' zou hanteren. Vervelend, maar noodzakelijk.

Áls de militairen van OEF in Pakistan moeten opereren om de operatie-ISAF in Afghanistan te redden, komt ook de Nederlandse regering in een lastig parket. Ze kan dan moeilijk afstand nemen van de jongste escalatie en wordt een stukje verder de oorlog ingezogen. Aan beide zijden van de grens.