Round up Iran

Inspecties

Daar staat wel tegenover dat het inspecties moet toelaten door het IAEA (Internationaal Atoomenergie Agentschap) om te controleren of een NPV-lid zich dan ook aan een andere bepaling houdt, namelijk het afzweren van de atoombom.

Pijnpunt

Daar zit het pijnpunt: Iran heeft lange tijd (18 jaar) gewerkt aan de verrijking van uranium met ultracentrifuges, verborgen voor de ogen van de IAEA-inspecteurs. Dat leidt ondanks alle verzekeringen van Iran dat het geen atoombom nastreeft en met de uraniumverrijking slechts kernenergie nastreeft voor de electriciteitsvoorziening zodra de olie op is - nu al jaren tot georganiseerd wantrouwen.

Papieren zakdoekjes

Sinds 9 juni jongstleden valt Iran onder een vierde rondje VN-sancties, die Iran op haar beurt illegaal noemt en als 'papieren zakdoekjes' van zich werpt. Hoewel de sancties niet heel krachtig zijn (wel: een fors wapenembargo, maatregelen tegen personen en instellingen die verbonden zijn aan het verdachte programma en de mogelijkheid om schepen en vliegtuigen met spullen die Iran voor het programma in het buitenland koopt te visiteren) is Iran onaangenaam verrast door het feit dat ook China en Rusland zich achter de sancties schaarden. Iran's strategie was er immers op gericht om eensgezindheid in de Veiligheidsraad te voorkomen.

Opzetje

Zo had het in mei nog een opzetje gelanceerd met Turkije en Brazilië om een deel van het verrijkt uranium in Turkije te stallen, een voorstel dat leek op een IAEA-voorstel van een half jaar eerder. De beoogde verwarring bleef uit, de wereld prikte het Iraanse 'akkoord' door: inmiddels had Iran zoveel méér verrijkt uranium dat het 'parkeervoorstel' geen betekenis meer had. Iran verrijkt gemiddeld 125 kilo uranium per maand, en heeft intussen een voorraad van 2800 kilo - in theorie en na bewerking genoeg voor twee atoomwapens.

Momentopname

Een momentopname van de huidige crisis laat zich als volgt schetsen:

- In feite valt Iran nu onder drie soorten sancties: 1) de wereldwijde sancties waartoe (zie boven) de VN-Veiligheidsraad op 9 juni o.g.v. resolutie 1929 besloot 2) aanvullende unilaterale sancties van de VS, de EU en andere landen, die het Iraanse bankwezen, de energiesector, de transportsector, de verzekeringsector treffen en in het bijzonder de Revolutionaire Garde en andere black-listed personen op de korrel nemen 3) informele sancties: de VS zet buitenlandse bedrijven (bv. Shell , ABN-AMRO) onder druk om af te zien van Iraanse projecten, met als stok achter de deur dat zaken doen met de VS dan op de tocht komt te staan. Al met al zal het pakket sancties Iran, naar verwachting, niet op de knieën krijgen maar wel de nodige last bezorgen.

- Een opleving in de discussie over militaire actie tegen het Iran. Deze is gevoed door gebeurtenissen (zoals de ingebruikneming van de kerncentrale bij Busheer, hoewel deze vooralsnog niet proliferatiegevoelig is en wel keurig onder toezicht van het IAEA staat). Maar bijvoorbeeld ook door spraakmakende artikelen, zoals The Point of No Return door Jeffrey Goldberg in het septembernummer van The Atlantic, waarin de kans dat Israël voor juli 2011 in actie komt cq moet komen, op iets meer dan 50 procent wordt geschat.

Beleidsmakers en deskundigen reageren daar weer op, zodat het speculeren over een oorlog tegen Iran , al of niet ook door de VS, blijft aanhouden. Een reactie uit vele: de veiligheidadviseur van Obama, Gary Samore, heeft gezegd dat de dash time voor een Iraanse break out naar het kernwapen zeker een jaar bedraagt. Dat betekent niet, zoals in veel bladen verkeerd is begrepen, dat Iran nu binnen een jaar een kernwapen kan hebben, maar dat het nog een jaar zou duren nadat Iran daartoe zou hebben besloten. Samore's opmerking wordt uitgelegd als een advies aan Israël om de situatie niet te dramatiseren. Aan de andere kant willen zowel Israël als de VS (militaire) druk op de ketel houden door de militaire optie uitdrukkelijk op tafel te houden. Met soms onverwachte steun: de ambassadeur van de VAE in de VS maakte van zijn hart geen moordkuil en pleitte zelfs voor militair ingrijpen, want veel Arabische buurlanden zitten niet op de Iraanse bom te wachten. Israëlische vliegtuigen zouden al drills hebben gedaan boven twee Arabische buurlanden, volgens de Israëlische pers.

- Debatten over de beste strategie tegenover Iran. Nu de sancties op gang komen, worden ook de pleidooien om met Iran te onderhandelen sterker ('now is the time'). Sommigen zien daarin als ondergrens dat Iran zijn civiele atoomprogramma wel mag voortzetten, maar dan wel onder strenge(-re) controles door het IAEA. Dat moet wel vrij snel gebeuren, want Iran zal na enige tijd wel weer een weg gevonden hebben om zich aan de laatste sancties aan te passen.

Bovengrens

Anderen vrezen dat het regime zich zal verharden tegen de eigen bevolking, en dat de sancties daarmee hun bovengrens hebben bereikt. Weer anderen hopen dat de Iraanse samenleving het regime op den duur naar huis stuurt en het probleem door zo'n ontwikkeling achterhaald kan worden. De sancties dienen daarbij als nuttige vertrager van het atoomprogramma.

Sabotage

Er is de afgelopen maanden ook veel speculatie over nog zo'n vertrager: een succesvol programma van sabotage van het programma door ontvoeringen, nepleveranties en zelfs moorden/verdwijningen van Iraanse kerngeleerden. Feit is dat in de meest verdachte locatie, de ondergrondse verrijkingsfabriek in Natanz, honderden centrifuges minder operabel zijn dan vorig jaar.