Russische geopolitiek leidt tot mislukkingen

De gebeurtenissen in Oekraïne laten zien dat Rusland nog steeds handelt vanuit een kinderlijk geopolitiek denken over de machtsverhoudingen in de wereld. Als Vladimir Poetin strategisch partner van de Europese Unie wil zijn, moet hij zich ook als partner gaan gedragen.

Op het Europese toneel heeft de Russische diplomatie nu drie keer in één jaar een flater geslagen. Een jaar geleden moest Rusland de Georgische 'rozenrevolutie' incasseren, en meteen daarna de afwijzing van het plan van Dmitri Kozak om Moldavië te federaliseren.

Het bezoek van de Russische president Vladimir Poetin aan hoofdstad Chisinau voor de plechtige ondertekening werd op het allerlaatste moment afgezegd. President Vladimir Voronin vreesde hetzelfde lot te moeten ondergaan als zijn Georgische collega Eduard Sjevardnadze.

Vervolgens is Poetin afgelopen 25 november in de Haagse Ridderzaal tijdens de EU-Ruslandtop de les gelezen door Balkenende, Bot en Barroso. Hij moest toekijken hoe in Kiev de leiders van de Europese Unie met Oekraïnse politici om de tafel zitten terwijl het volk op straat de revolutie vierde. Het is de derde diplomatieke blamage. Rusland verliest, echter, zonder dat de vijand wint.

Rusland wil graag strategisch partner zijn met de Europese Unie, de Verenigde Staten en de Noord-Atlantische Verdrags Organisatie. Het probleem is dat het Kremlin begrippen als partner en strategisch partner niet serieus neemt. Partner zijn betekent: samen zoeken naar oplossingen voor moeilijke problemen, en deze gezamenlijke oplossingen loyaal ten uitvoer brengen. Partners zoeken naar wat hen bindt, ook al weten ze dat hun belangen maar voor een klein deel overlappen. Zij onderhandelen met als doel een akkoord te bereiken waar beide partners voordeel bij hebben: niet 'of-of' maar 'en-en', een zogeheten win-winsituatie.

In het denkraam van geopolitieke strategen komt dit niet van pas. Zij denken binair. En daar zit de pijn. In geopolitiek is winst van de één verlies van de ander. Of Oekraïne blijft bij Rusland horen, of het land wordt Rusland afgepakt door de EU.

Maar zo zit Oekraïne niet in elkaar. En strategische partnerschappen al evenmin.

Presidentskandidaat van de gezamenlijke oppositie Viktor Joesjtsjenko zal de Russische belangen in Oekraïne nooit kunnen negeren, en de Oekraïnse afhankelijkheid van Rusland al helemaal niet. En premier Viktor Janoekovitsj zal niet buiten een goede relatie met de EU kunnen. Oekraïne is een onafhankelijke staat en ligt onherroepelijk ingeklemd tussen Rusland en de EU. Het heeft belang bij goede relaties met beide. En het land heeft recht op democratische verkiezingen. Als de bevolking van Rusland genoegen neemt met een vanuit het Kremlin 'geleide democratie', dan betekent dat nog niet dat Oekraïners een dergelijk stelsel in hun eigen land hoeven te slikken. Zij, de Oekraïners, zijn in opstand gekomen, niet de EU.

Het probleem is dat Poetin luistert naar geopolitieke strategen. Zij sluiten hun ogen voor de realiteit - het onafhankelijke Oekraïne - en dromen van machtsuitbreiding ten koste van de tegenpartij. Het is een kinderlijke droom waaruit Rusland nu voor de derde keer ruw is ontwaakt. Als president Poetin vier 'gemeenschappelijke ruimtes' met de EU wil, dan zal hij om te beginnen in de ruimte die tussen Rusland en de EU ligt loyaal moeten samenwerken. Dan pas zal Rusland diplomatieke successen boeken.