Samen clusteren

De defensiepers meldde vorige week: er komt een verbod op clusterbommen. Mijn avondkrant schreef: initiatief verbod clusterbommen. Mijn radio zei: Nederland doet mee aan verbod op clusterbommen. 'Gaat het er dan toch van komen?' blogte SP'er Krista van Velzen, kampioen vragensteller clusterbommen aan de Nederlandse regering. 'Nederland heeft vrijdag in Oslo samen met vijfenveertig andere landen ermee ingestemd om vanaf 2008 clusterbommen uit te bannen.' Clustermunitie is de verzamelnaam voor een grote familie granaten en bommen die in honderden scherven -submunitie- uiteenspat en daarmee dood en verderf zaait.

Puur militair gezien zijn het dus wapens die geschikt zijn om op grotere terreinen de vijand letterlijk weg te maaien, humanitair gezien zijn het wangedrochten die onnodig leed veroorzaken. Helaas ook nog na een oorlog, want veel blijft onontploft liggen en veroorzaakt zo nog veel slachtoffers.

Ik dacht even dat ik het kabinet-Balkenende IV op de eerste dag van zijn bestaan een gelukstelegram zou sturen. Balkenende III en alle kabinetten ervoor zijn namelijk nooit tegen de clusterbom geweest, en de handtekening van Nederland onder de Oslo-verklaring zou dan ook als een drastische beleidswijziging moeten worden opgevat. Sterker nog: op 21 februari was staatssecretaris Van der Knaap als lid van Balkenende III nog tegen een verbod op clustermunitie en een dag later zou hij als lid van B-4 ineens vóór zijn geworden. Dat was nog eens moedig van het oliemannetje van JP, uitgerekend de enige bewindsman die zijn post had weten te behouden ondanks de regime change.

Ik ben bang dat iedereen te vroeg juicht. Er is vorige week in Oslo zeker een stapje vooruit gezet. Maar the devil is in the detail. In Oslo spraken zesenveertig landen af dat ze van plan zijn om in 2008 tot een verbod te komen op 'het gebruik, de productie, de overdracht en de opslag van clustermunities die onaanvaardbaar leed aan burgers toebrengen'. Dat is wat anders dan een algeheel verbod, zoals een paar koplopers (Noorwegen, België) zouden willen. Eigenlijk is in Oslo afgesproken dat clusterbommen die geen 'onaanvaardbaar leed' bij burgers veroorzaken toegestaan blijven. Aanvaardbaar leed mag dus. Cynisch gezegd is er zelfs weinig meer bereikt dan er al bestond aan bescherming. De clusterbommen vallen weliswaar buiten de internationale verdragen tegen Onmenselijke Wapens - en zijn dus toegestaan, vindt Nederland - maar onze regering vindt wel dat ze vallen onder de algemene beginselen van het oorlogsrecht. Dat zegt dat geen enkel wapen de burgerbevolking onnodig in gevaar mag brengen, noch onnodig leed mag toebrengen, en dat je een wapen alleen 'proportioneel' mag inzetten. Dus niet met een kanon op een mug schieten. Dus wel clusterbommen tegen militaire doelen. Dus wel 'nodig leed'.

En jazeker, na afloop van de strijd er alles aan doen om de scherven onschadelijk te maken, zodat de kinderen weer blij naar school kunnen. Maar: geen verbod.

Het clusterbommendossier is een interessante testcase voor het samen gezellig-kabinet. Bert Koenders, Ontwikkelingssamenwerking, is in zijn hart tegen de clusterbom, maar hij gaat er niet over. Hij heeft wel enig recht van spreken, want ontwikkelingssamenwerking betaalt mee aan het zogeheten humanitair ontmijnen. Collega Maxime Verhagen gaat over de wapenbeheersing in de wereld en zal met argusogen naar Oslo hebben gekeken. De grote bondgenoten, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië voorop, willen niets van een verbod op clusterbommen weten. Noorwegen en België hebben makkelijk praten, zeggen de Verenigde Staten, hoe moeten wij bijvoorbeeld de grens tussen Noord- en Zuid-Korea jarenlang bewaken zonder landmijnen en clustermunitie?

En dan heeft Verhagen natuurlijk ook nog met Defensie te maken. Staatssecretaris Van der Knaap zei in 2005 nog tegen de Tweede Kamer: 'Er zijn goede redenen voor het handhaven van wapens met submunities als mogelijkheid voor inzet door de Nederlandse krijgsmacht.' In de Kosovo-oorlog gooiden Nederlandse F-16's nog 166 keer met CBU-87-bommen op Servische doelen. Die vallen volgens hem binnen de grenzen van het nodige leed. Of zal hij daar sinds 22 februari, Oslo, ineens anders over denken? Samen werken, samen leven, onder Balkenende-IV, maar samen clusteren zal een probleem worden.