Scenario's helpen bij sociale veranderingen

De scenariomethode biedt unieke mogelijkheden om meer greep te krijgen op een onzekere toekomst. Scenario's zijn geen toekomstvoorspellingen. Maar scenario's zijn wel gebaseerd op veronderstellingen over krachten en trends die bepalend zijn voor de toekomst. Daarmee bieden zij een kader met behulp waarvan het mogelijk is om te onderzoeken hoe ontwikkelingen op verschillende gebieden van menselijke activiteit elkaar beïnvloeden. Hiermee kunnen de consequenties van beleidsalternatieven worden onderzocht, zowel in de particuliere als overheidssector. Verder kunnen zij een bijdrage leveren aan het opsporen van risico's en kansen, zodat de gebruikers beter zijn voorbereid op de uitdagingen die in de toekomst besloten liggen. Ten slotte kunnen zij de communicatie verbeteren omdat zij een basis bieden voor politieke, economische en sociale discussie.

Shell heeft een grote reputatie op het gebied van scenarioplanning. Ook de EU heeft onlangs de scenario-aanpak gebruikt om een breed debat over de toekomst van de EU te entameren.

Maar ook in andere delen van de wereld blijkt de scenariomethode aan te slaan als een middel om maatschappelijke dialoog op gang te brengen en tot vreedzame maatschappelijke transformatie te komen. Hierbij kunnen de belangrijkste preoccupaties, doelstellingen en politieke idealen van verschillende maatschappelijke groeperingen tot uitdrukking komen en aan elkaar worden getoetst. Daarmee vormen scenario's een belangrijk instrument in een collectief leerproces.

Voorbeelden zijn de Mont Fleur-scenario's voor een toekomstig Zuid-Afrika onder de regering-De Clerk. Deze exercitie, waarbij ook het ANC was betrokken, vond plaats in 1991-'92 en leverde vier scenario's op tot 2002.

In Colombia werd in 1997-'98 een soortgelijke exercitie gehouden: Destino Colombia. Ook deze bestond uit vier scenario's. Singapore maakt al sinds 1993 gebruik van scenarioplanning voor zijn ontwikkelingsprogramma en ook Japan heeft toekomstscenario's ontwikkeld tot 2020.

Recente loot aan de stam vormt Future Indonesia. Dit is een ambitieuze, breed opgezette exercitie met steun van de Indonesische president Wahid, die wordt gefinancierd door de Friedrich Nauman Stiftung, de Ford Foundation, Usaid en Singapore. Het project bevindt zich nog in een eerste fase, waarin regionale dialogen verspreid over geheel Indonesië plaatsvinden die elk hun eigen scenario's moeten opleveren. In een volgende fase dienen deze te worden samengevoegd. Inmiddels zijn in een aantal regio's de belangrijkste preoccupaties geïnventariseerd. Daarbij kwam het politieke machtsprobleem, inclusief de scheiding van de machten, en de democratische legitimiteit van de hoogste staatsorganen, als belangrijkste naar voren. Ook werd hoge prioriteit gegeven aan de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld (de 'civil society'), cultuur, wetshandhaving en rechtspraak, alsmede milieu. Opvallend weinig gewicht werd toegekend aan economie en regionale ontwikkeling.

Gezien de economische problemen waarmee Indonesië kampt, zowel als gevolg van de Azië-crisis als van structurele problemen, is het niet uitgesloten dat de geringe aandacht voor economische ontwikkeling afbreuk doet aan de relevantie van de uiteindelijke scenario's.

Toch blijft het project uniek, omdat het voor de eerste keer is dat er een vrij publiek debat plaatsvindt over de toekomst van Indonesië, wat een verrijking van de democratie inhoudt.