Tijd is een cruciale factor in de internationale politiek, gelijktijdigheid nog meer.
Die wijsheid zit mooi verstopt in de uitdrukking 'schaken op tien borden tegelijk' maar het is vaak moeilijk om er de voorbeelden bij te verzinnen. Het gezegde suggereert dat er allerlei kwesties zijn die niets en toch alles met elkaar te maken hebben, de geleerden reserveren er het woord linkage politics voor. Als je de vuilnisbak voor buurvrouw buiten zet, kun je haar vragen of ze jouw katten in de vakantie wil verzorgen. Kwesties die niets met elkaar te maken hebben worden ineens aan elkaar geknoopt. Dat heeft minder met het schaakspel dan met de gelijktijdigheid te maken. In de dagelijkse werkelijkheid kun je soms met problemen schuiven in de tijd. Daarmee manipuleer je je linkage mix, en de kansen op een compromis. Je kunt besluiten je kat mee te nemen naar Frankrijk omdat je de oplossing voor een gemeenschappelijk schoorsteenprobleem in de winter belangrijker vindt.
Dat geschuif gebeurt in de internationale politiek ook. Je kunt een crisis een tijdje wegduwen omdat je denkt dat je speelruimte straks wat groter is dan nu. Maar dat veronderstelt meesterschap, letterlijk, over de gebeurtenissen. Voor weinigen weggelegd, en meestal is de werkelijkheid trouwens meester over de politiek.
Afgelopen week overheerste de gelijktijdigheid ook. Kwesties die niets met elkaar te maken hadden, zaten elkaar in de weg, de helaasheid der dingen ging voor.
Waarom kon Assad zijn gang blijven gaan? De afschuwelijke slachtpartijen in Syrië schreeuwden om een antwoord, maar er gebeurde niets. Zolang militaire interventie geen optie is door de (nog bloediger) burgeroorlog die erop volgt, kan op dit schaakbord niets. Rusland blijft Assad steunen door alle schuld te verdelen over regering én oppositie.
Hillary Clinton rest niets anders dan machteloze beschuldigingen uit haar lippen te persen over de leverantie van Russische gevechtshelikopters aan Assad. Een haast symbolische uiting van woede omdat er geen VN-wapenembargo tegen Syrië van kracht is en de Russen er zelfs nog een schepje bovenop gooien: jullie leveren zelf toch ook wapens aan het Syrische verzet? Het gaat er niet om dat dat misschien niet waar is, maar om het feit dat de Russen weten dat Clinton deze discussie eigenlijk wil vermijden omdat die uiteindelijk niet te winnen valt. Erger nog, in eigen land lastige Republikeinse vragen losmaakt over Amerikaanse miljoenenbestellingen van precies dezelfde Russische Mi-17 helikopters voor de luchtmacht van president Karzai in Afghanistan.
Waarom 'beloont' Obama het Russiche staatsbedrijf Rosoboronexport, dat in Syrië dood en verderf zaait? Vanwege schaakbord Afghanistan dus. Daar zijn die rot-Russen ineens weer bijna-vrienden van de Amerikanen. Ze staan de NAVO toe voorraden olie en cola, ja zelfs wapens via de eindeloze Russische steppen te vervoeren. Zolang de Amerikanen ruziën met Pakistan over dergelijke routes over Pakistaans grondgebied, is de Russische medewerking een uitkomst waar ze zuinig op moeten zijn. Pakistan weet dat en kan Russen en Amerikanen tegen elkaar uitspelen. De VS verschuift de linkage mix door zijn onderhandelaars een tijdje terug te trekken. Het Pakistaanse schaakbord speelt dus ook een rol, daar ligt een sleutel tot Obama's eindspel in Afghanistan.
Daartussen ligt dan bovendien nog het schaakbord Iran. Hier heeft de VS de hulp van de Russen ook hard nodig. Zonder extra inspanning van (de in het dossier-Syrië zo verguisde) minister Lavrov waren de nucleaire onderhandelingen met Iran in Moskou deze week niet doorgegaan. Obama wil in dit verkiezingsjaar geen Israëlische aanval op de atoominstallaties van Iran. Hij heeft nu alle belang bij de onderhandelingen, die alleen tot iets leiden als ook Rusland druk zet op Teheran. Lief zijn voor de Russen op schaakbord-Iran dus: 'The Russians have been extremely helpful on Iran,' noteerden we afgelopen week uit de mond van een anonieme hoge Washingtonse diplomaat. Mooier kon hij de dilemma's van het multischaken eigenlijk niet uitdrukken: 'We zijn de afgelopen tijd prima in staat geweest om het oneens te zijn met de Russen.' Diplomatie, de kunst van het roerend oneens zijn.
