Smeltende verlangens

De aarde warmt op, de poolkappen smelten, en plotseling begint het oude spel van landjepik weer populair te worden. Tien jaar geleden dacht iedereen nog dat in het tijdperk van globalisering dingen als tijd en plaats volkomen onbelangrijk waren geworden. Maar wacht even, dat ligt toch net iets anders.

Nu gaat het om zeebodem.

Russische onderzeeërs hebben een vlaggetje geplant op de bodem van de Noordelijke IJszee, symbolische flauwekul om te onderstrepen dat met Poetin niet te spotten valt. Het gaat om olie en gas, en Russische bommenwerpers vliegen weer over de Noordpool om te bewijzen dat het geen loze aanspraken zijn. Maar Rusland heeft geen patent op de nieuwe koude oorlog. Canada gaat een marinehaven aanleggen op het Baffin-eiland en er komt een garnizoen in het plaatsje Resolute, ver boven de poolcirkel. Oorlogsschepen gaan in de arctische zeestraten, die door het smeltende ijs steeds beter bevaarbaar worden, heen en weer varen. Wie er aan mocht twijfelen: Canada regeert in dat onherbergzame noorden en zal dat desnoods militair duidelijk maken.

Ook de kleinere landen, Denemarken en Noorwegen, zijn wakker geworden en beginnen vergeten stukken in de atlas in te kleuren. Denemarken laat zijn oog vallen op een stuk poolzee boven Groenland, waar het de voogdij voert. Denemarken maakte twee jaar geleden even wereldnieuws met een heus militair conflictje over een eskimo-eilandje met Canada. Hans was nooit meer dan een ijsschots ter grootte van Vlieland voor de westkust van Groenland, maar nu het begint te ontdooien, is Hans van groot belang voor winning van een plaatselijke gasbel. Even verderop is Hammerfest ineens meer dan een trofee voor toeristen die op zoek naar grenzen zijn. Nu is de Noordkaap het begin van een onbegrensd stuk poolzee waarover Noorse soevereiniteit kan worden geclaimd. Het is de moeite waard om je taartpunt maar vast op te eisen, want een kwart van de olie- en gasreserves wacht daar en ligt winbaar te worden. Jammer voor Finland, dat tot ergens in de vorige eeuw ook nog een eigen 'noordkaap' had, maar die aan de Russen verloren raakte. Stom van Nederland, dat lang geleden niet alleen New York en Brazilië verkocht, maar ook zijn nederzetting op Spitsbergen kwijtraakte. Hoezo Gouden Eeuw? Steeds de verkeerde keuzen gemaakt.

Hoe moet dat nu verder met die claims en die kinderachtige vlaggetjes?

Een slaperige commissie in New York, de Commissie Grenzen van het Continentaal Plat, mag het straks allemaal uitmaken. In 1982 sloot de wereld de VN Conventie Zeerecht (UNCLOS), die aangesloten landen het recht geeft op 200 zeemijl (370 kilometer) buiten de kust. Wie goede argumenten meent te hebben op extra territorium, bijvoorbeeld omdat het land vlak onder de zee nog een eind verder gaat, mag zijn verzoek bij de Commissie neerleggen en krijgt te horen of de claim wordt erkend. Argumenten tellen dus, geen vlaggetjes of patrouilleschepen. Het enige grote probleem is eigenlijk dat Amerika tot nu toe geweigerd heeft UNCLOS te ratificeren. Dat geeft de Amerikanen enerzijds de vrijheid om de 200-mijlszone (boven Alaska bijvoorbeeld) te negeren, anderzijds verspeelt het daarmee ook de mogelijkheid om zich met Russische en Canadese aanspraken op de Noordpool bezig te houden. Met Canada kibbelen de Verenigde Staten al over de 'vrije' doorvaart die boven het Noord-Amerikaanse continent aan het ontstaan is.

Ook Nederland heeft met smeltend poolijs te maken en niet alleen omdat onze dijken te laag zijn. Een oude droom wordt werkelijkheid: de noordwestelijke doorvaart van Europa naar Azië. Dat kan de wereld letterlijk op zijn kop zetten. Containerschepen die van Rotterdam naar Yokohama varen, doen daar nu via het Suezkanaal vijftien dagen over, becijfert de Financial Times. Binnen niet al te lange tijd wordt het Suezkanaal te klein voor de zwaarste containerschepen. Dan moeten die een rondje Afrika maken, tweeëntwintig dagen. Maar ontdooit de noordelijke Canadese route dankzij de klimaatopwarming, dan zou een tocht van Rotterdam naar Yokohama maar vijftien dagen hoeven te duren. Als Rotterdam door de klimaatverandering net niet onder water komt te liggen, gaat het dus gouden tijden tegemoet en moeten we vriendjes blijven met Canada.