SP en sociaal Europa: huidig economisch EU bestuur moet op de schop
Van Juncker’s ambitie en zijn social triple A word ik niet warm. Het is de zaak op zijn kop zetten. In plaats van Europese programma’s te maken, zou het veel beter zijn aan de lidstaten een sociale invulling van de nationale begrotingen toe te staan. Maak bij de uitgaven een onderscheid tussen overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen (bijvoorbeeld in innovatie en infrastructuur wat zwakke landen vooruit helpt), waarbij het laatste niet meetelt bij de EU begrotingstekortnormen.
Vreemd genoeg wordt bij het Junckerfonds wel onderscheid gemaakt tussen overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen: hier telt een bijdrage namelijk niet mee bij het begrotingstekort. Alleen heb je hier weinig zeggenschap over je investeringen, moet het voorstel langs een zogenaamde onafhankelijke adviesgroep van de Commissie en is het onzeker of de hefboom van de Europese investeringsbank voldoende geld oplevert.
Ook het bestrijden van werkeloosheid en armoede kan het beste door een optelsom van allerlei maatwerk op lokaal niveau. Niet door een Youth Guarantee Initiative, een Europees programma met administratieve rondslomp, dat uiteindelijk alsnog weer bij de lidstaten moet worden uitgerold.
De Europese sociale dialoog klinkt leuk, maar is niet altijd even productief geweest. Ook hier komt bureaucratie bij kijken. Wel hebben werkgevers en werknemers op Europees niveau met goede resultaten kunnen komen op specifieke onderwerpen zoals arbeidsomstandigheden.
Een sociaal Europa
Een daadwerkelijke sociale invulling van de EU betekent dat de EU niet alleen lid wordt van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (je kan voorbij de bezwaren van het Hof komen als je het echt wilt) maar ook van het Europees Sociaal Handvest van de Raad van Europa. Het toezichthoudend comité aldaar was in staat tot een uitspraak te komen over dat wat de Troijka (ECB, Commissie en IMF) tijdens de schuldencrisis in Griekenland deed: schending van sociale rechten. In het Verdrag van Lissabon wordt al naar het Handvest verwezen, maar de Commissie laat na het aan beleid te toetsen en het op te nemen in de beleidseffecten-rapportages.
De onevenwichtige Eurozone
De SP heeft vanaf het begin al gewaarschuwd voor een ongelijksoortige en instabiele muntunie. Uiteindelijk zijn er twee opties binnen de huidige muntunie: of het Zuiden moet verarmen, wat we concurrerend noemen, of het Noorden moet permanent geld in het Zuiden pompen.
In theorie was er bij de gemaakte regels ook aandacht voor onevenwichtigheden van surplus lidstaten richting andere lidstaten, maar daar heeft de EU nooit veel werk van gemaakt. Het IMF uit kritiek dat Duitsland te weinig investeert, te weinig consumeert en de lonen te laag houdt. Tegelijkertijd zouden in Nederland dezelfde soort onevenwichtigheden als in Duitsland echter moeilijk te corrigeren zijn bij de huidige begrotingsnormen van Brussel.
Discussie over een al dan niet politieke Commissie en de wens voor een onafhankelijke waakhond om de begrotingsregels te handhaven is voor de SP niet aan de orde. Zo is de 3% begrotingsnorm per definitie een politieke beslissing en delen wij niet de wetmatige visie dat overschrijding van 3% slecht zou zijn. In de ene situatie kan 3% te hoog zijn maar in de andere misschien te laag. Het liefst gaan wij onze eigen weg en zien we geen rol voor de Commissie, maar handhaving op basis van afspraken tussen lidstaten.
We zijn geen fan van het Europese Semester
We zijn ook geen fan van het Europees Semester met richtlijnen over bijvoorbeeld arbeidsmarktflexibilisering. Zolang een Europees Semester realiteit is, moeten de nationale parlementen in ieder geval weer het laatste woord hebben over de nationale begroting. Laat aanbevelingen ook verplicht toetsen aan sociale indicatoren, zoals of het meer armoede of werkeloosheid oplevert, met de mogelijkheid van correctie. De Commissie moet verder geen (dwingende) aanbevelingen doen op sociaal beleid.
Arbeidsmobiliteit als oplossing voor onevenwichtigheden binnen de eurozone brengt zelf instabiliteit. Een verplaatsing van Spanje naar Estland is voor kosmopolitische jongeren misschien leuk. Maar dit van gewone mensen vragen die langdurig werkeloos zijn, niet 100% fit of zorgen hebben over een gezin, dat is niet hoe je met mensen omgaat.
De structuurfondsen en cohesiefondsen kunnen wel een sociale oplossing bieden. Alleen moeten ze niet via administratieve kanalen terechtkomen bij Zeeuws-Vlaanderen voor een pannenkoekhuis maar bij arme lidstaten en regio’s. Er moet zoveel mogelijk een einde worden gemaakt aan het rondpompen van geld, dan kan de bijdrage vanuit de lidstaten ook omlaag.
De Asscher agenda
De gele kaart van Oost-Europese landen tegenover de herziening van de Detacheringsrichtlijn heeft niks met subsidiariteit of proportionaliteit te maken. Het gaat om een strijd binnen Europa tussen landen die belang hebben bij detachering vanwege de inkomsten en landen die er helemaal geen belang bij hebben omdat er verdringing op de arbeidsmarkt plaatsvindt. Het gaat dan zelfs om niet-EU burgers, zoals Oekraïners en inwoners van de Filippijnen die via postbusbedrijven in Slowakije gedetacheerd worden in de rest van de EU.
De herziening van de Detacheringsrichtlijn kan in plaats van het Commissievoorstel voor een termijn van 2 jaar beter naar een half jaar of zelfs het liefst een maand teruggaan. Dan is er sprake van echte detachering. Sociale zekerheid kan je lastig gelijk trekken bij echte detachering. Die zou er dan buiten gelaten kunnen worden.
Het collectieve pensioen
We zien nu dat het ECB rentebeleid ook onevenwichtigheden binnen de eurozone blootlegt en onze pensioenen en spaargelden aantasten. Vanuit de EU is ook de tendens om niet alleen tweede pijler pensioenen te stimuleren (traditionele collectieve pensioenen van werknemers en werkgevers belegt bij pensioenfondsen) maar een derde pijler: individuele pensioenproducten op een Europees concurrerende markt.
Bij D66 en de VVD wordt gezegd dat het past bij de individuele keuze en het niet meer van deze tijd is dat je dingen collectief doet. We hebben echter in het verleden de ellende gezien van beleggingsproducten en je zit met het probleem dat mensen pensioen pas belangrijk gaan vinden als ze ouder worden. De essentie van het pensioen was collectief: jong voor oud en oud voor jong. Die solidariteit dreigt nu de das te worden omgedaan.
____
Dennis de Jong is Europarlementariër namens de SP