The supreme interest

Het zijn de laatste dagen van Tony Blair als premier en er zal nog om zijn vertrek getreurd worden. Ondanks alles -het Irak-debacle- kwam hij als redelijk en open-minded over en was zijn optreden in de internationale politiek een verademing vergeleken bij het benepen nationaal-liberalisme van Margareth Thatcher en John Major. Maar laten we ook niet al te genereus zijn, Mr. Smile moet tenminste één affaire nog eens goed uitleggen. Misschien is hij in een opzicht geen haar beter dan Thatcher. In een van zijn meest omstreden daden hield hij de ijzeren dame zelfs de hand boven het hoofd.

Twintig jaar geleden schudde Engeland op zijn grondvesten door de Al Yamanah-deal, de grootste exportorder uit de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk. Voor miljarden ponden bestelde het Saoedische vorstenhuis toen Tornado-straaljagers bij British Aerospace (BAe), de trots van de Engelse wapenindustrie. De familie Thatcher kroop voor de Saoedi's om de order binnen te halen. Er zou flink wat smeergeld zijn blijven kleven aan Arabische strijkstokken.

Vorig jaar wilde Saoedi-Arabië er best nog 72 Typhoon Eurofighters bij bestellen. De Britse wapenindustrie watertandde, er deden bedragen van vijftien miljard euro de ronde. Maar de Britse Serious Fraud Office (SFO) gooide roet in het eten door nog eens diep in het verleden van de Al Yamanah-deal te willen spitten. De SFO was heel geïnteresseerd in Zwitserse bankrekeningen waar miljoenen aan smeergeld geparkeerd zouden zijn. Dat werd door de prinsen in Riad niet gewaardeerd. De Saoedi's zetten de onderhandelingen over de nieuwe opdracht stop, de beurskoers van BAe daalde onmiddellijk, de order stond op de tocht. Masochisme, schreeuwde de Britse wapenindustrie.

Blair zorgde er binnen een maand voor dat de SFO zijn ijver intoomde: het omkopingsonderzoek werd stilgelegd. Hij vond de 'immense schade' voor Britse belangen zwaarder wegen dan het onderzoek van de fraudepolitie. Dat hij beschuldigd werd van zwichten voor Arabische druk nam hij op de koop toe. "Strategische belangen gaan voor, en dat is uiteindelijk mijn verantwoordelijkheid als premier," verdedigde hij zich. De uitleg van Lord Gold-smith, de hoogste Britse aanklager die de SFO formeel opdracht gaf het smeergeldonderzoek te staken, was verbluffend: "Geconfronteerd met de ernstige bedreiging van [onze] nationale veiligheid door de Saoedische heersers, heb ik besloten de grondbeginselen in het hart van ons democratisch regeringssysteem opzij te zetten". Riad was tevreden: de volgende dag werden de onderhandelingen over de order hervat.

Het is niet zeker dat BAe miljoenen ponden aan Saoedische prinsen heeft overgemaakt (hardnekkige berichten willen dat de SFO in december op het punt stond een Zwitsers slush fund van 90 miljoen euro open te breken), het is nog niet zeker dat een strafprocedure tegen BAe succesvol zou eindigen (BAe weerspreekt de beschuldigingen uiteraard) en ook de order is nog niet binnen. Maar wel zeker is dat de Saoedi's het hard hebben gespeeld en de Britse wapenlobby er alle belang bij had om de Saoedi's niet tegen te spreken. Eind vorig jaar, vlak voordat het onderzoek in de doofpot werd gedaan, las de Britse krantenlezer herhaaldelijk hoeveel duizenden banen er wel niet verloren zouden gaan door toedoen van de rechtschapen SFO.

Volgens de Financial Times zijn de public relations van zowel BAe als de Saoedische regering in het Verenigd Koninkrijk verzorgd door Lord Tim Bell, de vroegere media-adviseur van Margareth Thatcher, die de Al Yamanah-order in de jaren tachtig binnensleepte. Ook de Britse ambassadeur in Riad, Sir Cowper-Coles, had de boodschap duidelijk overgebracht aan Londen: als het onderzoek werd voortgezet, zou elke samenwerking tussen de twee landen op veiligheidsgebied en terreurbestrijding tot het verleden behoren. De Britse inlichtingendienst zou kunnen fluiten naar Saoedische informatie over terreurverdachten die aan de jaarlijkse hadj meededen in Mekka. Doorgaan met het SFO-onderzoek zou zelfs levens in Groot-Brittannië in gevaar kunnen brengen.

De casus maakt duidelijk dat Blair niet als politicus wilde opereren (dan had hij Thatcher een loer kunnen draaien), en niet als de jurist die hij is (dan had hij recht voor vrede laten gaan), niet als dominee de geschiedenis in wilde gaan en al helemaal niet als gekke Henkie herinnerd wil worden (dan was Jacques Chirac slecht genoeg geweest om snel Franse Rafales aan de Saoedi's te verkopen). Toch een staatsman, misschien.