Tabak van Karzai

Wat bezielt president Karzai? Niemand begrijpt waarom de Afghaanse president de laatste tijd de hand bijt waaruit hij eet. De betrekkingen tussen hem en Obama zijn nog nooit zo slecht geweest, en dat op een moment dat de Verenigde Staten alles op alles zetten om er nog een slotoffensief tegen de taliban uit te persen.

Warm is de verhouding nooit geweest. Zesentwintig vergaderingen en elf maanden kostte het Obama vorig jaar voordat hij ervan overtuigd was dat het zin had om nog eens dertigduizend man extra naar het oorlogsgebied te sturen. Maar alleen als de eerste soldaten in juni 2011 al weer naar huis zouden gaan, was de voorwaarde. Daarna moet Afghanistan voor zijn eigen veiligheid gaan zorgen.

Verder moest Karzai onmiddellijk de gierende corruptie uitroeien, een eind maken aan nepotisme en beginnen met politieke hervormingen. Obama's ambassadeur in Kabul Karl Eikenberry, oud-commandant van de troepen in Afghanistan, had er helemaal geen fiducie in en was tegen de surge zolang Karzai ('geen adequate strategische partner') in het zadel zat. Vice-president Joe Biden, gedesillusioneerd door de frauduleuze presidentsverkiezingen in het najaar, was zelfs ronduit voor terugtrekking van de troepen: de strijd tegen de taliban was niet belangrijk genoeg en kon best 'op zijn Somalisch' worden afgedaan met special forces en onbemande vliegtuigjes.

Karzai bleef in gebreke. Was het gebruikelijk gekibbel tussen de Verenigde Staten en Kabul over de vele Afghaanse burgerslachtoffers nog te begrijpen, minder was dat het geval bij Karzai's definitie van 'hervormingen'. Zo had hij het gemunt op de verkiezingscommissie, die had vastgesteld dat er een miljoen valse stemmen op hem was uitgebracht. Tijdens het februarireces van het Afghaanse parlement had Karzai zichzelf per decreet de macht gegeven om alle (vijf) leden van de verkiezingscommissie te benoemen - exit de drie onafhankelijke door de VN aangewezen buitenlandse leden. Dat pikte het parlement niet en het liet Karzai onlangs door het stof gaan.

Karzai rommelde ook met amnestie: hij was niet van plan een wet in te trekken die op schimmige wijze in 2007 bleek te zijn ingevoerd, en die immuniteit gaf aan krijgsheren die oorlogsmisdaden hadden gepleegd. Tussendoor spuide hij kritiek op Obama's plannen voor terugtrekking per juni 2011, wat hij als ongerechtvaardigde pressie ervoer omdat het Afghaanse leger nooit voor 2015 klaar zou zijn voor het karwei. Intussen haalde hij ook nog de banden met China en Iran aan, iets waar de Verenigde Staten op zijn minst vooraf over ingelicht hadden willen worden. Steeds reisden hoge Amerikanen af naar Kabul om tekst en uitleg te vragen, en Karzai duidelijk te maken dat niet iedereen in de VS eeuwig zou begrijpen wat honderdduizend Amerikaanse soldaten in zo'n ver land met zo'n tegendraadse president moesten.

Eind maart barstte de bom. Obama reisde in het geheim naar Kabul om Karzai de waarheid te zeggen. Karzai, beledigd, reageerde met een driedaagse tirade. Eerst gaf hij 'buitenlanders' de schuld van de verkiezingsfraude. Vervolgens zei hij dat de grens tussen westerse hulp en bezetting wel 'heel dun' was en spoedig kon worden overschreden. 'Legitiem verzet' zou dan de volgende stap zijn. Ja, dreigde Karzai, dan zou hij zich wel eens bij de taliban kunnen aansluiten. Vervolgens spoedde hij zich naar Kandahar, de beoogde zomerhit van de Amerikaanse mariniers, om lokale leiders te verzekeren dat hij pas dán met een aanval op de door de taliban geïnfiltreerde stad zou instemmen als 'zij daar gelukkig mee zouden zijn'.

De Amerikanen en de NAVO zijn not amused. Peter Galbraith, de Amerikaanse VN-diplomaat die vooropliep in kritiek op Karzai's nepverkiezing, denkt zelfs dat de president een drugsprobleem heeft. Maar drugs en frustratie als verklaring lijken niet genoeg. Vermoedelijk denkt Karzai dat Obama en hij tot elkaar zijn veroordeeld en dat hij zich wel wat 'crowd-pleasing' kan veroorloven om zijn gezag op te krikken. Daarin zou hij zich kunnen vergissen.

De VS zeggen dat ze 'als vrienden' een verhelderend gesprek met de Afghaanse leider hebben gevoerd. Let op, als ze over vrienden beginnen moet je echt uitkijken, dan wordt het menens. Karzai zou natuurlijk niet naar Washington hoeven te komen, suggereerde het Witte Huis, doelend op een aanstaand bezoek op 12 mei. Vileiner was de volgende: 'Afghanistan blijft een cruciale strategische partner,' zei Obama. Afghanistan dus, niet 'Karzai'. Partner dus, niet bondgenoot. Strategisch dus, de rest telt niet meer. Witte Huis-woordvoerder Robert Gibbs weigerde nadrukkelijk het woord bondgenoot te gebruiken. Om het eigentijds te zeggen: van de oorlog in Afghanistan zijn we nog even niet af, maar Obama is helemaal klaar met Karzai.