Terrible mistakes

Er vallen te veel burgerslachtoffers in Afghanistan. De opperbevelhebber van de NAVO, generaal John Craddock, heeft het toegegeven. Jaap de Hoop Scheffer mocht het zelf tegen Bush zeggen op de boerderij in Crawford. En het vervelende is: de Afghanen zijn het zó zat, dat ze geen moeite meer doen om nog onderscheid te maken tussen de Amerikanen, de Canadezen en de Nederlanders, het is allemaal één pot nat. Het verschil tussen ISAF (= NAVO) en het restant van 'Enduring Freedom' (= Amerikanen die er onder eigen commando nog hard tegenaan blijven gaan) interesseert ze niet meer. Afghaanse parlementsleden willen dat de luchtaanvallen stoppen en er desnoods onderhandeld wordt met de Taliban. Na de zoveelste luchtaanval op een moskee in de provincie Helmand, waarbij vijf burgers om het leven kwamen, zei de Afghaanse senator Mahboeb Khan vorige week tegen The Independent: 'Zo verslaan ze de Taliban nooit. Ze zullen verliezen, en de manier waarop ze verliezen, is gewoon de dood voor Afghanistan. Als Afghaan, als moslim, vraag ik de Britten in Helmand, de Nederlanders in Uruzgan en de Canadezen in Kandahar: doe alsjeblieft wat aan de wederopbouw en breng ons veiligheid, in plaats van al deze bombardementen.'

Iedereen wordt hier op een hoop geveegd, de Amerikanen worden niet eens meer genoemd. Het miskent de verschillen in optreden tussen, zeg, Nederlandse, en Amerikaanse soldaten, maar dat doet er blijkbaar niet meer toe. Daar kan generaal Berlijn zich over opwinden, maar hij zit er maar mooi mee.

Het leek allemaal goed geregeld. Toen de Tweede Kamer anderhalf jaar geleden akkoord ging met de missie, waren garanties verlangd dat we de Nederlandse en de Amerikaanse (OEF-)missie juist keurig uit elkaar zouden kunnen houden. De Kamer maakte kennis met een nieuwe vondst: de authority to deconflict. Op het hoofdkwartier van ISAF zou een extra plaatsvervangend commandant worden aangesteld om te zorgen dat Nederlandse wederopbouwers niet voor de voeten werden gelopen door een commandoactie van Amerikaanse rambo's. Maar dat lijkt achterhaald. Wat in Uruzgan goed geregeld leek voor het operatiegebied van de Nederlanders, blijkt niet te werken voor heel Afghanistan. Een onbesuisde actie van Amerikanen in Helmand kan nare gevolgen hebben voor Nederlanders in Uruzgan, duizend kilometer noordelijker. De Nederlandse civiele baas van ISAF, Daan Everts, greep in een artikel in NRC Handelsblad naar zijn hoofd zodra hij hoorde dat er weer een luchtaanval was geweest in Shindand. Daar werd alleen nog melding gemaakt van Taliban-slachtoffers, maar hij wist het al: daar zou een melding van onbedoelde burgerslachtoffers op volgen. Inmiddels is bekend dat bij de aanval in Shindand vijftig dorpelingen gesneuveld zijn en tweeduizend mensen dakloos zijn geraakt. Desastreus.

Was iedereen het er nu maar over eens dat het anders moest. Maar dat is helaas ook niet zo. Mariniersgeneraal Conway haalde vorige week uit naar zijn legercollega Generaal Kearny, die een eenheid van special forces van de mariniers voor straf naar huis had gestuurd. De eenheid was begin maart betrokken geweest bij een operatie in Nangahar, waarbij twaalf Afghaanse burgers om het leven kwamen. Woedend was Conway over die actie tegen zijn mariniers. Het incident is na een eerste onderzoek onlangs door het leger niet alleen een smet op het blazoen van Amerika maar ook 'a terrible, terrible mistake' genoemd. Er gingen officiële excuses en tweeduizend dollar naar de nabestaanden van de Afghaanse slachtoffers. Conway vindt nu het maken van excuses voorbarig: 'Hoge officieren moeten hun mond houden over dit soort dingen als de zaak nog niet uitgezocht is.'

Het zit nog dieper. Hoeveel geweld mag er gebruikt worden om de Taliban te verslaan? Meestal houdt men meningsverschillen daarover binnenskamers, maar het gedoe over burgerslachtoffers zorgt voor zoveel irritatie dat de vuile was niet langer binnen blijft. 'Een strategische blunder,' noemt de Amerikaanse IAS-commandant McNeill ineens de beslissing van zijn Britse voorganger Richards het op een akkoordje met de Taliban te gooien in Musa Qala. Door de veiligheid in dat deel van Helmand over te laten aan lokale stammen, wilden de Britten het neutraliseren van de Taliban overlaten aan plaatselijke 'buurtvaders' en zelf minder troepen op verre patrouilles hoeven sturen. Dat ging mis, Musa Qala werd in februari door de Taliban veroverd en de NAVO heeft daar niets meer aan kunnen veranderen. Maar de NAVO-soldaten vechten elkaar nog niet de tent uit.