Turks Kruit

De Koerdische PKK-strijders gebruiken het noorden van Irak als uitvalsbasis voor aanvallen op Turkije. De Irakese regering kan weinig doen, want die heeft er niets te vertellen. De Amerikanen maken zich wel druk om de stabiliteit van het gebied, maar hebben het veel te druk met de burgeroorlog rond Bagdad. Turkije is ondanks alles een oude bondgenoot in de NAVO, vormt samen met Israël een stevig bruggenhoofd in het Midden-Oosten, en kan dus wel een potje breken in Washington.

Maar de bottom line is dat Turkije geen dingen onderneemt die tegen het Amerikaans belang indruisen in het Midden-Oosten. Dat valt niet altijd mee. De Koerden zijn in Turkse ogen terroristen, terwijl het voor de VS niet de slechtste partners zijn in de Irakese heksenketel. De Irakese Koerden hebben na de val van Saddam Hoessein hun gebied in een, naar Irakese maatstaven, betrekkelijk rustig en autonoom gebied herschapen. Was het in de rest van Irak maar zo, droomt Bush 's nachts. Waar de Amerikanen de Koerden een vergaande autonomie gunnen, al was het maar uit tactisch belang om nog iets van de Irakese eenheid te redden, daar vrezen de Turken dat een té voorspoedig en autonoom Koerdistan de vrijheidsstrijd van de PKK-verwanten in het zuidoosten van het eigen land zou aanwakkeren. Een onafhankelijk Koerdistan, ook nog eens in bezit van het olierijke Kirkuk, is onacceptabel.

De Amerikanen willen dus de kool en de geit sparen, maar als het erop aankomt, gaat de goede relatie met Ankara simpel gezegd voor. Wat niet helpt, is dat het Huis van Afgevaardigden van zins is om een resolutie aan te nemen die de genocide van de Turken tegen de Armeniërs een eeuw geleden benoemt en veroordeelt. Een ondercommissie ging al zo ver, en het voltallige Huis wordt nu onder druk gezet om de gevoelige stemming op de lange baan te schuiven. Maar de schade is al aangericht en de Turkse politiek reageerde woedend. Tegen de Amerikaanse wil in heeft het Turkse parlement zich vóór een inval in Noord-Irak uitgesproken.

Tot zo ver het gewone, escalerende ruziegedrag van kinderen. Maar hoe zouden calculerende grote landen zich in dit geval nu kunnen gedragen? Laten we aannemen dat er iets meer berekening achter deze confrontatie zit, dat de landen hun belangen netjes op een rijtje hebben gezet en er dus met de minste schade uit willen komen.

De toestemming van het Turkse parlement om een militaire actie tegen de Koerden in Irak te ondernemen, is dan in de eerste plaats bedoeld om de Verenigde Staten in beweging te brengen.

Niet het Turkse leger, maar de Amerikaanse regering moet in actie komen tegen de PKK-aanvallen. Het veilige 'nest' van de PKK (zo'n 3500 strijders) moet uitgeschakeld worden. De boodschap is goed begrepen. Generaal Petraeus, de commandant van de Amerikanen in Irak, heeft zijn handen vol aan Bagdad en toont werkelijk alle begrip voor de Turkse boosheid. Hij weet dat de Turken de bevoorrading van zijn soldaten, die voor tweederde via Zuidoost-Turkije verloopt, kunnen droogleggen.

Zelfs de Irakese vice-president Hashemi heeft begrip voor een Turkse inval in zijn land. Hij is naar Ankara geijld om uitstel te vragen, heeft aangeboden dat Irak zelf het PKK-probleem aanpakt, maar als dat niet lukt, heeft Turkije 'het recht om te doen wat nodig is om zijn veiligheidsbelangen te beschermen'. Zoveel inlevingsvermogen is zeldzaam in de veiligheidswereld. Het verraadt dat ook de (sjiitische) regering in Bagdad een te sterke Koerdische staat in het noorden niet ziet zitten. En zo hebben de Irakese regering en Turkije verrassend een gemeenschappelijk belang, namelijk het kleinhouden van de Koerden. Spelen ze het slim, dan zetten ze de Amerikanen samen voor het blok en laten ze hen het Koerdische probleem oplossen.

De Koerdische rebellen weten dat ze het kind van de rekening zullen worden en hebben weinig te verliezen. Ze zullen het Turkse leger blijven aanvallen, in de hoop dat de Turken hun zelfbeheersing verliezen en een conflict met de Amerikanen zullen aangaan om een strook in Noord-Irak. De Amerikanen zullen in elk scenario de prijs moeten betalen: voor een conflict met de Turken, voor het zelf moeten uitschakelen van de PKK, voor het inslikken van de Armeense resolutie, of voor het verder uiteenvallen van Irak naarmate de Koerden hun onafhankelijkheid meer in het vizier krijgen.