Twee maten

Het onderzoek van de commissie Goldstone naar oorlogsmisdrijven door Israël en Hamas tijdens de Gaza-oorlog was lang niet het eerste in zijn soort, maar voert de ruzie wel naar een climax. Zowel Hamas als Israël heeft zich schuldig gemaakt aan oorlogsmisdrijven, is de hoofdconclusie van de Zuid-Afrikaanse jurist Richard Goldstone, die zijn sporen heeft verdiend als openbaar aanklager in de Rwanda- en Joegoslavië-tribunalen. Israël nam bewust Palestijnse burgers onder vuur en gebruikte verboden wapens. Hamas vuurde raketten af op Israëlische dorpen.

Veel van de feiten waren eigenlijk al bekend uit voorgaande onderzoeken. Dat kan ook gezegd worden van de Israëlische reactie. Israël weigerde van meet af aan samen te werken met Goldstone, schroomde niet op de man te spelen en zette bij voorbaat landen onder druk om zich van het rapport te distantiëren. Vaak is de steun van de VS daartoe al genoeg, maar een handvol andere landen, waaronder Nederland, zorgt meestal voor een vertrouwd kordonnetje lijfwachten rondom Israël. Dat Goldstone de 'schuld' verdeelde en beide partijen opriep nu tot zelfonderzoek over te gaan, voorkwam dat bekende beeld niet.

Zonder het gelezen te hebben, vond de regering-Obama het een 'onevenwichtig' rapport. Oók zes andere landen (waaronder Nederland) stemden tegen de resolutie waarmee, desondanks, de VN-Mensenrechtenraad vorige week het rapport aanvaardde.

Dat het Goldstone-rapport meer bladzijden aan Israël dan aan Hamas wijdde, mag geen verbazing wekken. Het is niet meer dan een afspiegeling van de militaire overkill die Israël demonstreerde en wílde demonstreren, want al tijdens de oorlog zelf zag het land er geen been in zich op het recht van disproportionele zelfverdediging te beroepen. En disproportionele zelfverdediging mag niet. De wrange ironie is dan ook dat daarmee het begaan van oorlogsmisdrijven al bijna vrijwillig is toegegeven. Bijna toegegeven - ik wil niet van slordig redeneren worden beschuldigd. Israël beroept zich namelijk op het recht van disproportionele zelfverdediging tegen een non state actor, en vindt dat weer een different ball game.

Ik laat nu even in het midden of de Gaza-oorlog (1) een onbetwistbaar geval van Israëlische zelfverdediging was of iets anders (een offensief van een feitelijke bezetter? een uitgelokte vorm van agressie?) (2) of je een oorlog tegen een staat anders mag voeren dan een oorlog tegen een niet-staat en (3) of je in dat laatste geval er nog een schepje bovenop mag doen als het om een terreurorganisatie gaat.

Waar het mij nu om gaat, is dat Israël, de VS en Nederland het rapport om allerlei redenen onevenwichtig en onaanvaardbaar vonden. Israël vond dat al bij voorbaat. De regering-Obama vindt 'Goldstone' ook tekortschieten, maar weigert tot op heden om de rechter antwoord te geven op diens vraag waarom. Nederland - zo schreef Maxime Verhagen de Tweede Kamer al op 16 september - vindt 'de beschuldiging dat er sprake was van een opzettelijke campagne, zonder bewijs daarvoor, buitengewoon zorgelijk vanwege de suggestiviteit'. Maar het zit in een lastig parket, nu premier Netanyahu afgelopen week plotseling heeft gepleit voor verandering van het internationale oorlogsrecht. Hij vindt dat landen die tegen terreurorganisaties vechten niet van oorlogsmisdaden zouden mogen worden beschuldigd. Dat komt dus nog eens bovenop het vermeende recht op disproportionele zelfverdediging en komt neer op een erkenning van ten minste een deel van de beschuldigingen van Goldstone.

Deelt Verhagen het pleidooi van Netanyahu? Niet waarschijnlijk, om twee redenen. Eén: daarmee zou de bodem vallen uit de Nederlandse argumentatie om tegen de resolutie te stemmen - wij vonden het Goldstone-rapport onbewezen en suggestief. Netanyahu volgt, integendeel, logischerwijs Goldstones beschuldiging van disproportionaliteit en hij is ook helemaal niet tegen het af en toe voeren van opzettelijke campagnes tegen terreurorganisaties. Integendeel, hij wil die 'beschuldiging' van een gouden randje voorzien en omsmeden tot een 'nieuw recht' voor democratische staten.

Twee: minister Verhagen waarschuwde ook tegen politisering van het Goldstone-rapport want 'dat zou de pogingen het vredesproces op te starten ernstig frustreren'. Ook dat is precies waar de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman zich aan bezondigde, toen hij het Goldstone-rapport als 'an obstacle to the peace process' weghoonde. Nederland en Israël: twee maten, die met twee maten meten.