In 2000 was Nederland nog heel positief over uitbreiding van de EU, anno 2012 is het omgekeerde het geval. Kan die houding onder invloed van de verkiezingen nog veranderen?
"De Nederlandse regering en politiek hadden in 2000 nog een zeer open houding ten aanzien van de uitbreiding van de EU. Er heerste een optimistische stemming, de politieke consensus was dat de onderhandelingen zo snel mogelijk afgerond moesten worden om toetreding van de voormalige Oostbloklanden mogelijk te maken. Landen die nog niet alle noodzakeljke hervormingen hadden doorgevoerd, zouden dat daarna wel doen, was de redenering. Maar dat viel tegen, want hervormen van met name Roemenië en Bulgarije bleek een stuk moeilijker dan verwacht."
"Door die geleerde lessen is Nederland - zonder overigens het Europees perspectief van met name de Westelijke Balkan te ontkennen - strenger geworden: niet ‘wanneer' maar ‘of' de aspirant-leden lid kunnen worden is de nieuwe lijfspreuk. Het is de zogeheten rules-based-benadering, waarbij heel duidelijk wordt gemaakt dat er pas over toetreden wordt gesproken als aan alle voorwaarden is voldaan. En niet eerder.
De politieke partijen verschillen van mening over uitbreiding, toch zal Nederland deze strenge houding handhaven, ongeacht de verkiezingsuitslag. De afgelopen jaren heeft Nederland er ook succes mee geboekt. Kijk maar naar Servië. De voorwaarde was dat Servië pas kandidaat-lid zou worden als het meewerkt aan het Joegoslavie-tribunaal. En daar bleef Nederland op aandringen, ondanks druk van buitenaf. Dat leidde uiteindelijk wel tot de arrestatie en overdracht van oorlogsmisdadigers aan het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. Kortom, Nederland zal nadruk blijven leggen op de regels en de naleving ervan."
Waarop zal Nederland na de verkiezingen zijn stempel drukken als het gaat over uitbreiding?
"Nederland blijft in ieder geval goed letten op de ontwikkelingen in Servië. Het land wil dit najaar beginnen met de onderhandelingen over toetreding, maar er is een nationalistische regering aangetreden. Daar nemen politici deel aan die nog met Milosevic hebben gewerkt. Ze beweren dat ze zich aan de afspraken met de EU zullen houden, maar dat moet nog blijken. Nederland kan de onderhandelingen eventueel blokkeren als het zegt dat de rechtsstaat zich in dit land niet positief ontwikkelt. En dat zou een toetreding tot de EU ernstig belemmeren."
"Naast Servië zal onze regering streng blijven over toetreding van Roemenië en Bulgarije tot Schengen. Eerder dit jaar heeft Nederland dit tegengehouden. De twee landen hebben in 2007 afspraken gemaakt over hervorming van de rechtsstaat en bestrijding van corruptie en criminaliteit, maar die zijn nog steeds niet volledig uitgevoerd. Nederland wil dat de Europese Commissie eerst maar eens een aantal positieve voortgangsrapporten over deze landen uitbrengt. In juli 2012 was de kritiek vanuit Brussel op Roemenië in ieder geval snoeihard, dus ik verwacht dat het zeker nog wel een paar jaar gaat duren."
De kiezer zit niet te wachten op nieuwe lidstaten. Verwacht u dat Nederland daar gehoor aan geeft en zijn veto inzet bij kandidaatlanden en NEE zegt tegen toetreding?
"Turkije speelt tijdens deze verkiezingen geen rol. Een kandidaatlidmaatschap van dit land heeft de gemoederen in Nederland een tijd hoog laten oplopen, maar de lidmaatschapsonderhandelingen zitten vast en niemand verwacht dat deze snel hervat zullen worden."
"Er is slechts één land dat de komende parlementsperiode zal toetreden en dat is Kroatië. Nederland heeft daar overigens geen veto tegen uitgesproken. Want als een land aan de regels voldoet, dan is er geen reden tot een veto. Dus de voorwaarden zijn streng. Voldoet een land niet, dan zal Nederland niet aarzelen met een veto. Maar een algeheel veto op verdere uitbreiding omdat de kiezer geen nieuwe lidstaten wil, dat zal niet gebeuren. Wel zal onze regering de gesprekken met kandidaatlidstaten zeer kritisch volgen, meer dan de andere lidstaten van de EU."
De partijstandpunten uit de verkiezingsprogramma's 2012
Volgens het CDA nadert het einde van het uitbreidingsproces van de Europese Unie. Terughoudendheid ten aanzien van EU-uitbreiding moet worden nagestreefd. Elke nieuwe uitbreiding moet strikt getoetst worden aan de Kopenhagencriteria.
ChristenUnie wil voorlopig een pas op de plaats waar het gaat om uitbreiden. Wel is het belangrijk om intensief te blijven samenwerken met landen aan wie toezeggingen zijn gedaan. Turkije mag geen lid worden van de EU, de toetredingsonderhandelingen moeten worden gestaakt.
D66 vindt dat de Europese Unie altijd open moet staan voor nieuwe leden, mits zij aan harde toetredingscriteria voldoen en daarop strikt beoordeeld zijn.
Als het aan GroenLinks ligt houdt ons land de EU aan haar toetredingsbeloften én aan haar toetredingsvoorwaarden. De landen van de Westelijke Balkan en Turkije mogen lid worden als zij aan de voorwaarden voldoen. Ook IJsland, Noorwegen en Zwitserland mogen desgewenst toetreden.
De PvdA wil dat Nederland de verplichtingen die zijn aangegaan met de landen in Zuidoost Europa en Turkije respecteert. Bij eventuele toetreding moeten landen volledig aan de voorwaarden voldoen en moet de EU zelf ook klaar zijn voor nieuwe toetredingen.
De PvdD wil de uitbreiding voorlopig stopzetten tot de Europese Unie deugdelijk democratisch functioneert.
De PVV wil geen nieuwe toetreders tot de EU. De onderhandelingen met Turkije moeten direct worden gestaakt.
SGP is van mening dat de uitbreiding met nieuwe lidstaten de laatste tien jaar te snel is gegaan. Kandidaatlidstaten moeten voldoen aan de relevante toetredingscriteria. Turks EU lidmaatschap is ondenkbaar.
SP stelt dat de Balkanlanden, waarmee al toetredingsafspraken zijn gemaakt, welkom zijn, mits zij volledig aan alle toetredingseisen voldoen. Toekomstige uitbreidingsplannen moeten per referendum aan de Nederlandse bevolking worden voorgelegd.
De VVD vindt dat de EU in het verleden te snel is geweest met uitbreiding en heeft zich ingespannen voor een strengere procedure voor nieuwe lidstaten. Geen enkel land treedt toe zolang het niet voor honderd procent aan de EU-toetredingsvoorwaarden voldoet en alle lidstaten van de EU zich voor toetreding hebben uitgesproken. De toetredingsonderhandelingen met Turkije worden stopgezet.
