In mei dit jaar wonnen de nationalistisch-conversatieve partijen onverwacht de verkiezingen. Het democratische blok, onder leiding van de Democratische partij (DS), is hiermee buitenspel gezet De nieuwe regering staat nu voor een groot dilemma. Ze zullen een moeilijke balans moeten vinden tussen de eisen die de EU aan Servie stelt en de wensen van de achterban, die Kosovo als Servische provincie beschouwen. De eerste politieke signalen van de nieuwe regering stelden de internationale gemeenschap niet gerust. Snel na de formatie werden de resultaten van de recente dialoog tussen Belgrado en Pristina in enkele uitspraken in twijfel getrokken. Inmiddels heeft de regering beloofd alle afspraken na te komen.
Het is duidelijk dat het Kosovo dossier het grootste obstakel blijft voor Servië om haar weg naar Europa te vervolgen. De vorige regering maakte goede voortgang met de onderhandelingen met Pristina. Deze dialoog ligt sindsdien stil. Om voortgang te boeken moeten de gesprekken op een hoger, politieker, maar tegelijkertijd veel lastiger, niveau gevoerd worden. Met name de status van Noord Kosovo is een zeer zwaar dossier. Zonder resultaten krijgt Servië waarschijnlijk nog geen datum voor de toetredingsdiscussie met de Europese Unie, zo is de verwachting. Op deze manier kan dit proces al snel ruim een jaar - of langer - vertraging oplopen.
Servische aanwezigheid in Noord Kosovo
Noord Kosovo (ongeveer 17% van het grondgebied van Kosovo) wordt momenteel direct bestuurd door Servië. Gemeenteraden, scholen, ziekenhuizen, electrciteit, water voorziening, paspoorten etc. worden er direct door Servische instellingen gefinancierd en verzorgd. Het is een publiek geheim dat ook de Servische politie, inlichtingendiensten en rechtelijke macht aanwezig zijn, al wordt dit formeel ontkend door Servië. De regering in Kosovo en de internationale gemeenschap hebben er vrijwel geen invloed. Een NAVO troepenmacht bewaart de (gespannen) vrede, en een ineffectieve Europese "Rule of Law" missie probeert zonder veel zichtbaar succes een voet aan de grond te krijgen.
De internationale gemeenschap eiste tot voor kort afschaffing van alle Servische instellingen in Noord Kosovo en volledige invoering van een vredesplan geschreven door de Finse VN diplomaat Marrti Athisaari. Dit Athasaari-plan werd onderdeel van de grondwet van Kosovo in 2008, maar is door Servië verworpen. Het plan roept op tot integratie van Noord Kosovo in de staat Kosovo, en biedt in ruil een vorm van autonomie voor de regio aan. Na vier jaar is nog steeds weinig succes geboekt, waardoor de internationale gemeenschap haar strategie lijkt aan te passen. De nadruk ligt nu meer op het afschaffen van de 'harde' structuren, zoals de politie en inlichtingendiensten. Zaken zoals onderwijs en gezondheidszorg kunnen direct(er) vanuit Servië georganiseerd worden. Er wordt steeds meer gespeculeerd over verdergaande autonomie, iets waar de regering in Pristina zich in toenemende mate zorgen over maakt. Het is zeer onwaarschijnlijk dat er in de nabije toekomst Belgrado en Pristina een politiek compromis bereiken over de status van het Noorden. De posities liggen simpelweg veel te ver uit elkaar.
Ook zijn er belangrijke uitvoeringskwesties mocht het toch tot een compromis komen. Bijvoorbeeld, wie neemt de politietaken over als Servië zich terugtrekt uit Noord Kosovo? Het zal vanwege de politiek etnische aard van het conflict niet mogelijk zijn om deze taken te laten overnemen door enkel lokale politie. Het meest voor de hand ligt dat de Europese politiemacht EULEX dan ook een belangrijkere rol krijgt, maar deze politiemacht is volslagen ineffectief. EULEX geniet vrijwel geen enkele steun onder de bevolking in Noord Kosovo. Bovendien is de missie onderhevig aan absurd strenge veiligheidseisen voor het eigen personeel: Noord Kosovo is regelmatig verboden terrein voor de agenten.
Een compromis of de koelkast
Er zijn dus zowel zware politieke alsook praktische obstakels voor de oplossing van het bevroren conflict in Noord Kosovo. Willen de partijen dichter bij een oplossing komen dan moeten Belgrado en Pristina allebei water bij de wijn doen en zich gematigder opstellen. De huidige nationalitisch-conservatieve regering in Servië zou een goede positie hebben om een dergelijk compromis aan de eigen bevolking te verkopen. Dat zou de EU toetreding van Servië dichterbij brengen. Maar, zoals het er nu voorstaat, is de kans groot dat Servië in de Europese koelkast belandt. Toch zijn verrassingen in de Balkan nooit uit te sluiten.
Yannick DuPont woont in Belgrado en is directeur van SPARK, een Nederlandse NGO die investeert in onderwijsontwikkeling en het midden- en kleinbedrijf in zowel Servië als Kosovo.
Voor meer informatie over de toetreding van Servië tot de Europese Unie kunt u naar de website van Europa-nu.