Verhagen knetter-gek

December wordt een spannende maand. Ditmaal door Kosovo. Sinds het Servische leger er in 1999 is weggebombardeerd door de Navo, staat Kosovo onder voogdij van de Europese Unie, alleen formeel is Servië er nog de baas. Maar hoe moet het verder? De Finse mediator Ahtisaari bedacht een plan voor bijna-onafhankelijkheid van Kosovo. Dat liep onlangs stuk op Servische tegenstand en een dreigend Russisch veto in de Veiligheidsraad. Daarop werd de zaak in handen gelegd van de trojka, een informeel gezelschap van de EU, de VS en Rusland. Die moeten er maar uit zien te komen. De Trojka heeft 10 december als deadline.

Dat de situatie volkomen vastzit hoeft op zich geen ongerustheid te wekken - zolang de zandloper niet leeg is houdt men de kaarten nu eenmaal tegen de borst en drijft men de zaak op de spits.

Kosovo is voor negentig procent bewoond door Albanezen die volledige onafhankelijkheid willen. De provincie dreigt die eenzijdig uit te roepen als er op 10 december nog geen oplossing is. De VS hebben zojuist gezegd die dan meteen te zullen erkennen en vinden dat de EU dat ook moet doen.

Servië is daar mordicus tegen en heeft vorige week zelfs met een handelsembargo en terugkeer van Servische troepen naar de provincie gedreigd, wat na bijna tien jaar opnieuw tot geweld zou kunnen leiden. Misschien is dat bluf, want de Servische troepen zouden eerst Navo-soldaten van de KFOR-stabilisatiemacht omver moeten lopen. Een EU- en Navo-lidmaatschap kan Belgrado dan wel helemaal vergeten.

Rusland speelt voor stoorzender en probeert de casus-Kosovo te gebruiken voor het boeken van eigen voordeel in Kaukasische ruzies. Zonder dwarsliggerij van Poetin zou het plan-Ahtisaari wel doorgedrukt zijn. Nu zeggen de Russen met een braaf gezicht te kunnen instemmen met elke oplossing die Belgrado goedkeurt, wat neerkomt op "njet" tegen een Kosovaarse onafhankelijkeid.

Curieus is de rol die onze minister Maxime Verhagen in het oplopende conflict speelt. In het zoeken naar compromissen deed hij op 28 augustus een ruwe duit in het zakje door een deling van Kosovo voor te stellen. Iedereen viel over hem heen, want uitgerekend dat is de enige oplossing die niemand wenst. Levensgevaarlijk, doos van Pandora, knettergek, alles kreeg de arme Maxime naar zijn hoofd geslingerd. Toch vond hij zijn suggestie geheel geslaagd, tenminste voor zover ik zijn minutenlange "toelichting" de dag erna op de radio kon volgen. Ik las zelfs dat Maxime zijn proefballon op 7 september nog eens heeft opgelaten tijdens het ministersberaad in Portugal. Weer viel de EU over hem heen.

Op 9 september stak Verhagen nog verder zijn nek uit. Nu las hij de Amerikaanse onderminister Kurt Volker de les, die zojuist had meegedeeld de Kosovaren te zullen steunen zodra zij eenzijdig hun onafhankelijkheid zouden uitroepen.

Daar moet iets achter zitten. We kennen Verhagen als een ambitieus en listig mens. Hij is koppig, maar vermoedelijk niet gek. Toch heeft hij de EU en de VS tegen de haren in gestreken. Welk doel mag dat dienen? Zijn voetzoeker dreigt de toch al broze eenheid van de EU te verbreken. Als de EU op 10 december niet met één stem spreekt staat ze in haar hemd, valt het GBVB (Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid van de Unie) in duigen, terwijl de eropvolgende Balkanchaos geheel op het Europese bordje gaat komen. De EU moet tot elke prijs, eensgezind, een compromis aanreiken dat alle partijen zullen slikken. Een rapport van de International Crisis Group voorspelt anders een nieuwe falende staat, etnische onlusten, veel criminaliteit en vluchtelingen.

Misschien probeert Verhagen alleen maar ijdel breekijzertje te spelen in de trojka, waarin Nederland verder weinig heeft in te brengen. Misschien speelt hij de rol van boodschapper van geluidsknetters die de grote spelers zelf niet kunnen uiten in het ragfijne spel, maar die wel noodzakelijk zijn om de diplomatieke akoestiek te testen. Niet ondenkbaar, de proefballon heeft namelijk een voorgeschiedenis. Op 13 augustus had trojka-onderhandelaar Wolfgang Ischinger (namens de EU) zelf al de mogelijkheid van opdeling gelanceerd, maar ook hij was hard afgeserveerd. Misschien is Verhagen alleen maar ingehuurd als resonantieknecht, als een "knetter-gek" om Ischingers positie te redden. Laten we maar hopen dat het optreden van Verhagen dus geen serie blunders was, maar beschouwd moet worden als nuttige-idiote interventie van een kleine onderaannemer. Ook niet vleiend, maar in elk geval nog functioneel.