Vrijheid, gelijkheid en moslimbroederschap

Moeten wij de opdracht aan Al-Ahzar om de islam in de wereld te prediken wantrouwen? Of is die opdracht vergelijkbaar met de opdracht die onze eigen grondwet geeft aan de Nederlandse krijgsmacht om de internationale rechtsorde te bevorderen?

Op 22 november was Mohamed Morsi de held van het Midden-Oosten, nadat hij Israël en Hamas naar een bestand in de Gaza-oorlog had weten te praten.

Op 23 november schrikte hij de wereld op met het intussen beruchte decreet waarbij hij zichzelf boven de wet plaatste. Weg heldendom, behalve natuurlijk bij de eigen Moslimbroederschap.

Morsi's verweer is simpel: zijn decreet was nodig om te voorkomen dat rechters uit het Moebaraktijdperk de totstandkoming van de nieuwe Egyptische grondwet zouden dwarsbomen. 'Tijdelijk,' want zodra de grondwet via een referendum is aangenomen zal Morsi zichzelf weer gedragen zoals het hoort.

Het is het oude liedje: revoluties moeten altijd een handje worden geholpen door iets stouts te doen. Heel vaak is dat 'iets' nu juist de revolutionaire steen des aanstoots - even door rood licht rijden. We hoeven niet eens naar heel verre landen in heel verre tijden te gaan om er voorbeelden van te vinden. De Franse president De Gaulle wilde zich vijftig jaar geleden voortaan rechtstreeks laten verkiezen. Daarvoor was een grondwetswijziging nodig, maar de manier waarop hij dat deed was stout, namelijk via een dubieus referendum. Hij dreef door en won, waarmee hij achteraf zijn 'gelijk' claimde. Sindsdien wordt de Franse president dus rechtstreeks gekozen, het referendum als witwasinstrument.

Probeer ik met deze gebrekkige vergelijking een beetje goed te praten wat altijd en overal pleegt te gebeuren en ook Morsi nu deed? Heeft elke revolutie recht op één zo'n fout duwtje?

De geschiedenis kent geen opperrechter die gele of rode kaarten trekt bij spelbederf. Bij gebrek aan beter moeten we vooral op de inhoud en consistentie letten van wat leiders als De Gaulle en Morsi hun volk beloven en vervolgens aandoen.

Daarvoor moet je niet op het Tahrirplein zijn met je camera.

Op de website van de BBC staat waar het om gaat: een vergelijking tussen de Egyptische grondwet van 1971 (die oud & slecht is en weg moet van de revolutie) en die van Morsi 2012 (die nieuw & goed is volgens zijn aanhangers). Beide grondwetten lezen op het eerste gezicht als beschaafde, bruikbare en betrekkelijk geruststellende documenten. Dat zegt dus niks, de jaren tussen 1971 en 2011 hebben bewezen dat de praktijk zo zijn eigen toepassing kent.

Ook in de nieuwe grondwet staan fraaie voornemens over vrijheid, gelijkheid en (moslim-)broederschap. Hoewel, iets lastiger ligt het met vrouwen en de sharia. Vrouwen kunnen een baan hebben, maar de staat gaat ervoor zorgen dat hun 'openbare werk' niet botst met hun 'plichten'. En de nieuwe grondwet zegt net als de oude dat de sharia leidend zal zijn als bron van wetgeving. Op dat punt tovert de wetgever ineens de 'onafhankelijke entiteit' Al-Azhar uit de hoed, die de taak krijgt 'om de islam in Egypte en de gehele wereld te prediken'.

Al-Ahzar zou je een madrassa kunnen noemen, een superuniversiteit waar religie en kennis in goddelijke waarheid samenvloeien. Al-Ahzardeskundigen moeten, volgens de grondwet, geconsulteerd worden in alle zaken die met de sharia te maken hebben. Dus ook met de politieke rol van de sharia, zoals die staat omschreven in art. 219: 'De beginselen van de sharia bevatten algemeen bewijs, en fundamenten, regels, en jurisprudentie en bronnen die door de doctrine van de soennitische islam en de meerderheid van moslimdeskundigen zijn aanvaard.' Een passage om een keer of tien te lezen, waarmee je dan nog alle kanten uit kunt, en waar je hoe dan ook drie bedenkingen bij kunt hebben.

Eén: wat moet zo'n entiteit in een grondwet en aan wie legt die entiteit rekenschap af?

Twee: mag er even argwanend gefronst worden als we termen als 'algemeen bewijs' en 'door de meerderheid aanvaard' alvast per grondwet opgediend krijgen?

Drie: moeten wij de opdracht aan die entiteit om de islam in de wereld te prediken nu wantrouwen en als een ongewenste vorm van bemoeizucht zien? Of moeten we er net zo onbevangen tegenaan kijken als tegen de opdracht die onze eigen grondwet geeft aan de Nederlandse krijgsmacht om de internationale rechtsorde te bevorderen?

Morsi rijdt niet alleen door rood licht, hij rijdt ook achteruit over de vluchtstrook.