VS bezweert Groot-Brittannië om in de EU te blijven
De onderminister voor Europese en Euraziatische Zaken van president Obama gaf een briefing voor Britse journalisten. Niks bijzonders voor een bewindsman die Londen even aandoet, altijd leuk om een paar beleefde woorden over je land te horen uit de mond van een goede vriend. Maar de zeven journalisten die kwamen opdagen wisten niet wat ze hoorden.
Nauwelijks twee weken voordat de Britse premier David Cameron (in Nederland?) een spannende toespraak gaat houden over de vechtrelatie van zijn land met Europa (erin, eruit, heronderhandelen?), stelt Gordon orde op zaken. Samengevat en vrij vertaald was zijn waarschuwing: denk erom, stap niet uit de Europese Unie. De Europese Unie wordt steeds gewichtiger in de wereld. De VS juicht dat toe, want heeft Europa als partner nodig voor het oplossen van wereldproblemen. Europa moet met één stem spreken, dus we willen dat Groot-Brittannië erbij hoort. Jullie hebben een special relationship met ons, apart wordt het niks.
Een nieuw Brits referendum over de EU? Zonde van de tijd, hou nou eens op met interne discussies. 'Elk uur dat Europese toppen spenderen aan de institutionele opbouw van de EU gaat verloren aan het oplossen van onze gemeenschappelijke problemen van werk, groei en internationale vrede.'
Dus: wij willen 'een outward looking Europa waar Groot-Brittannië deel van uit maakt'.
De gele kaart van Gordon wordt al vergeleken met de dolkstoot die de legendarische Amerikaanse minister Dean Acheson het trotse Albion in 1962 toediende. Die wreef de Britten in dat ze hun wereldrijk hadden verloren en zonder Europa eigenlijk niets meer te zoeken hadden in de wereldpolitiek. Hoofd van het Gemenebest, zelfstandige makelaar tussen Amerikanen en Russen? Vergeet het maar. Militair verwaarloosbaar. Een nutteloze zzp'er in de high politics.
Toen Philip Gordon nog geen bewindsman was, schreef hij opiniestukken voor gezaghebbende kranten en denktanks. Wie daar nog eens induikt, begrijpt dat zijn interventie geen rare bevlieging is van een Amerikaan die Europa niet kent. Integendeel, we weten hoe het belang van de Europees-Amerikaanse relatie hem als onderzoeker bij allerlei Europese 'Clingendaels' en het Amerikaanse Brookings aan het hart ging. Dat hij dat als Amerikaans bewindsman zegt is echter niet minder dan een strategische waarschuwing.
In 2003 bekritiseerde hij de regering Bush, die er alles aan deed om Europa te negeren en te verdelen. Onverstandig, vond hij, Bush zou er juist beter aan doen de Europeanen aan te sporen hun grondwet aan te nemen want dan konden we daarna weer een 'effectieve partner' worden. Een jaar later schreef hij in Prospect een 'Brief aan Europa' die begon met een wanhopig 'Dear friends, hoe heeft het zover kunnen komen?' We zouden na het Irak-schisma nog net geen oorlog met elkaar voeren, maar hij vreesde dat Groot-Brittannië de fatale keuze tussen twee antagonisten zou moeten maken. In 2005 beschreef hij hoeveel belang de VS had bij een Frans 'ja' voor de Europese Grondwet. Si non, dan dreigde een scheuring tussen Britten en Oost-Europese vrienden van de VS enerzijds, en een voortmodderende Europese kerngroep die onderling alleen nog maar zou kibbelen over institutioneel geknutsel, ondertussen grote problemen zoals Turkije, Iran en Oekraïne vergetend. In 2007 was Nederland aan de beurt. Als het gedraal over langer blijven van de zestienhonderd soldaten uit de missie-Uruzgan ('or even redeploy them from the difficult south') niet ophield, zou dat een sneeuwbaleffect hebben op andere ISAF-landen en de unilateralisten in het Amerikaanse establishment in de kaart spelen.
Steeds was Gordon consistent, in tientallen stukken bezwoer hij - de interne politiek in alle Europese landen op de voet volgend - dat Amerika één verenigde EU nodig heeft, linksom of rechtsom, want een verdeelde EU stelt niks meer voor. Daar mag de EU zich best gelukkig mee prijzen, want in Europa zelf wordt die invalshoek al haast Baudettiaans weggehoond. Maar de keerzijde van Gordons boodschap is ook dat we in Amerikaanse ogen kunnen worden afgeschreven als de EU zichzelf afschrijft. Cameron telt zijn knopen.
