Research
Op-ed
VS' onberekenbare bondgenoot Israël
Bedrijfsongeval of provocatie, Biden kon weinig anders dan deze daad veroordelen, een ongebruikelijk harde term in dit verband. De Palestijnen trokken hun bereidheid om te onderhandelen meteen weer in. De regering Obama, geschoffeerd, is nu welhaast gedwongen tot een showdown met zijn beste maar meest ondankbare bondgenoot. Of speelt Israël met zijn beschermheer?
Vorig jaar beloofde Obama de moslimwereld een 'nieuw begin'. Om te beginnen bij het Midden-Oostenconflict. Hij was streng geweest: in zijn beroemde toespraak in Caïro had hij de Palestijnen het recht op een eigen staat verzekerd, en een eind aan de Israëlische nederzettingenpolitiek en aan de 'onduldbare situatie' van de Palestijnen in bezet gebied geëist.
De rechtse regering Netanjahoe deed een halve toezegging. Een Palestijnse staat: ja, maar een staat zonder leger, zonder Oost-Jeruzalem, en bezet met bestaande nederzettingen en een Israëlische bufferzone in de Jordaanvallei. De 'stop' op de nederzettingen werd een vage belofte over een tijdelijke stop en een woordenstrijd over wat je moest verstaan onder 'nieuwe nederzettingen'. De bouw ging door. De regering Obama hield de rug niet recht. Eerst door de eis van een volledige bouwstop in te slikken. Daarna door Hillary Clintons verrassende opmerking dat ze Netanjahoe's gedeeltelijke stop als 'zonder precedent' accepteerde en aanprees. Eind vorig jaar ging ze zelfs nog verder, door een begin van de vredesonderhandelingen te verlangen voordat aan de bouw van nieuwe nederzettingen een eind zou komen. De Palestijnse leider Abbas voelde zich bedrogen en zei zo geen zin meer te hebben in een tweede ambtstermijn.
Het krediet van Obama, voor zover opgebouwd met de welgekozen woorden in Caïro, was in de moslimwereld dus weer snel geslonken. Ook aan het andere front, Iran, boekte de nieuwe president in het eerste jaar geen succes. En ook daarover had hij in Caïro verwachtingen gewekt. Iran kon rekenen op 'respect' en onderhandelingen zonder voorwaarden vooraf. Wat Obama betrof had ook Iran recht op 'vreedzame kernenergie, mits het zich aan het Non-Proliferatieverdrag' houdt. Eind 2009 werd duidelijk dat Iran liever op ramkoers ging, althans een (Amerikaans bedacht en internationaal gesteund) voorstel om Iraans uranium in het buitenland te laten verrijken verwierp. Lege handen dus.
Iran en Israël zijn elkaars aartsvijanden, en de driehoeksrelatie tussen de VS en de twee maakt de impasse pijnlijk en gevaarlijk. En hoe gek ook, Israël en Iran lijken de VS bijna eendrachtig te mangelen. De Iraanse regering trotseert de VN-resoluties en rapporten van het Internationaal Atoomagentschap en gaat onverdroten voort met een verdacht nucleair programma. De Amerikaanse regering beseft dat militaire actie meer kwaad dan goed zou doen, maar moet íets doen nu het charmeoffensief van Obama is mislukt. Nieuwe sancties moeten Iran op de knieën brengen, maar of dat lukt is nog maar de vraag. Israël ziet Iran als existentiële bedreiging en kán om die reden een preventieve aanval op Iran niet uitsluiten. Iets wat Obama zelf - nog verstrikt in Irak en Afghanistan - dus niet wil, maar zonder de Israëlische dreiging kan hij ook weer niet.
De VS heeft er zelfs een belang bij dat Israël zich als een beetje onberekenbare bondgenoot gedraagt. Zo doet zich de paradoxale situatie voor dat Israël meer speelruimte heeft, naarmate Obama machtelozer is in zijn stand off met Iran. Cynisch gesproken buit de regering Netanjahoe het uitblijven van Amerikaans succes in het conflict met Iran uit door zich een harde, misschien inderdaad reckless en zelfs brutale opstelling te permitteren. Zolang Obama's Iran-beleid faalt, mist de VS een hefboom in de Israëlische buitenlandse politiek.
De Israëlische haviken varen wel bij een dreigend Iran, dat zijn lokale verlengstukken heeft in Hamas en Hezbollah. Dat werkt door in Israëls houding in het Israëlisch-Palestijnse conflict. Israël speculeert erop dat Obama geen showdown met zijn kleine bondgenoot aandurft. Joe Biden zal tandenknarsend boos zijn na de Israëlische provocatie vorige week, maar erg veel speelruimte heeft het sterkste land van de wereld niet. Maar Israël kan te ver gaan in het opzoeken van de grenzen. In de internationale politiek is dat spelen met vuur. Obama staat zowel in Iran als in Israel voor een test of wills, en zwichten is geen optie.
