Water door de Ibar

In het kader van een Europees onderzoek naar de stand van zaken met betrekking tot de uitbreiding van de EU bezocht ik afgelopen week Kosovo. Het land is potentieel kandidaatlid van de Unie maar er moet nog heel wat water door de Ibar stromen voor het klaar is om toe te treden. Deze rivier scheidt het noordelijke (Servische) deel van Kosovo van het Albanese Zuiden en loopt dwars door de stad Mitrovica. Een aantal bruggen verbindt beide stadsdelen. Normaliter zijn die open voor verkeer maar nu echter nog slechts één. De andere bruggen zijn door de inwoners van het Noorden gebarricadeerd met zand en puin. Hetzelfde hebben ze eerder gedaan bij twee belangrijke grensovergangen naar Servië. De controle daarover raakten ze kwijt bij een bliksemactie van de Kosovaarse regering in juli van dit jaar. Het centraal bestuur in Pristina claimt het formele gezag over deze grens en heeft er alle belang bij separatistische neigingen in het Noorden de kop in te drukken. Vandaar die actie. De reactie in het Noorden was furieus en KFOR, de NAVO troepenmacht, moest eraan te pas komen om de nieuwe grensbewakers te beschermen. Daarin wordt het gesteund door EULEX, de EU organisatie die in heel Kosovo de rechtstaat moet handhaven. Hun optreden wordt door de Serviërs uitgelegd als steun voor Pristina waardoor hun neutraliteit in het geding zou zijn. Door de blokkades kunnen de twee grensposten alleen bediend worden met helikopters en ligt het grensverkeer stil.

Ik bezocht het Noorden van de stad - als voorzitter van een internationale business school die in beide stadsdelen lesruimtes heeft - en in tegenstelling tot eerdere keren kreeg ik geen contact met lokale politici ondanks vele pogingen daartoe. Ze mijden contacten met bezoekers uit de EU. De sfeer is gespannen en de mensen blijven 's avonds binnen uit angst voor verdere escalatie. De effecten van de barrières zijn merkbaar - veel benzinestations moeten sluiten bij gebrek aan toevoer.

EULEX laat de situatie voor wat zij is. Een mandaat om in te grijpen heeft het niet, hoewel het beschikt over een politiemacht en een budget van enkele honderden miljoenen. Brussel aarzelt om het mandaat robuuster te maken omdat interne tegenstellingen - niet alle lidstaten hebben de onafhankelijkheid van Kosovo erkend - de besluitvorming moeilijk maken. Het resultaat is dat in het Noorden van de rule of law geen sprake is. Noord-Mitrovica heeft alle kenmerken van een failed city. Het is onduidelijk onder welk recht de inwoners vallen. Men neemt het sowieso niet zo nauw met de regels - de helft van de auto's heeft bijvoorbeeld geen kenteken. Delen van het stadsbestuur zijn in handen van politici die banden onderhouden met de onderwereld - het is een ideaal oord om te smokkelen. De status quo komt hen goed uit en dat dit ten koste kan gaan van de inwoners lijkt hen niet te deren. Omdat de regering in Belgrado de onafhankelijke staat Kosovo niet erkent en Pristina de integriteit van heel Kosovo vooropstelt, ontstaan idiote situaties zoals het dubbel betalen van ambtenaren in Noord-Kosovo. Die zijn daar natuurlijk heel blij mee. Het is dus niet alleen EULEX dat er niet in slaagt orde op zaken te stellen in het Noorden, de regering in Belgrado lijkt ook weinig greep te hebben op de situati. Men zou daarentegen de handen in elkaar moeten slaan om het Servische deel van Kosovo uit zijn gevaarlijke isolement te halen. Dat kan statusneutraal - Servië hoeft niet eerst Kosovo te erkennen. Ik zie echter weinig bereidheid om een dergelijke stap te zetten en zo blijft de Ibar een welhaast onoverkomelijke grens tussen twee werelden.