Wijze uit het oosten

Spraakmakende Nederlanders zijn al maanden in de ban van Kishore Mahbubani. De bestuurskundige uit Singapore - die een diplomatieke carrière bij de Verenigde Naties afrondde als voorzitter van de Vei­lig­heids­raad rond 9/11 - is een veelgevraagd man. Diepgravende tv-programma's slepen hem aan voor interviews, recensenten prijzen zijn frisse analyse van de wereldpolitiek, ministeries laten hem overvliegen voor besloten lezingen met topgezelschappen en mijn kwaliteitskrant adverteert al weken met aankondigingen van een publiekslezing waar ik 199 euro voor moet neertellen. Wie zich voorbereidt op de toekomst - en wie doet dat niet - kan de wijze uit het Oosten niet ontlopen.

Zijn verhaal kan kort worden samengevat: het is gedaan met de westerse macht, het Westen is helaas te arrogant om dat zelf te onderkennen, maar als het tijdig bij zinnen komt, zal het zich wel naar 'the irresistable shift of power to the East' schikken. Het is een betoog dat in grote lijnen natuurlijk allang wordt uitgedragen en door de kredietcrisis nog eens flink de wind in de zeilen heeft gekregen. Wat opvalt, is dat het hier wordt ontvangen als een geweldige eye-opener. Ja, het is een eer en een voorrecht om nu eens uit de mond van de grote geleerde uit Singapore te horen hoe dramatisch wij er hier allemaal naast zitten.

Geen misverstand: er zijn goede redenen om die machtsverschuiving naar Azië niet te ontkennen en er maar vast op in te spelen. Op hoofdlijnen deugt de diagnose wel - maar daarvoor hoeven we niet in het Ver­re Oos­ten te zijn. Het boeiende is dat het venijn van Mah­bu­ba­ni's analyse, die ons als Aziaat de spiegel voorhoudt, blijkbaar een diepere behoefte aan zelfkritiek bevredigt. Meer in elk geval dan wanneer we zelf tot de conclusie komen dat - voor wie zijn literatuur een beetje bijhoudt haast een platitude - het Westen voortaan een toontje lager zal zingen in de wereldpolitiek.

Maar adoratie verblindt. Ik vind eerlijk gezegd dat Mahbubani er een potje van maakt. Niet op de grote lijnen, maar in de grove verwijten, de ridicule generalisaties en aanvechtbare causaliteiten en last but not least de vergissingen, die me verbaasd maken over de hype rond zijn persoon.

Het Westen predikt de democratie en de rechtsstaat, maar heeft er volgens Mahbubani alles aan gedaan om zich op juist die punten te diskwalificeren. Met twaalf procent van de wereldbevolking doet het alsof de rest van de wereld niet bestaat en houdt het sleutelposities in de belangrijkste internationale organen bezet. Klopt, maar Mahbubani majoreert: wij zijn hier verwikkeld in 'een incestueuze dialoog' en lijden aan 'schromelijk zelfbedrog' door te denken dat we wel degelijk openstaan voor veranderingen. Die beschuldiging lijkt me ernstig overdreven, veel hervormingsplannen komen juist uit westerse hoed.

Wat de rechtsstaat betreft: ook Mahbu­ba­ni omhelst die. Maar liever dan te wijzen op het autoritaire Singapore of Chi­na gaat de rode kaart zonder bedenken naar Amerika: 'A leading international outlaw in its refusal to recognize the con­straints of international law,' schrijft hij in Fo­reign Af­fairs. Om eraan toe te voegen: 'En dan zijn ze verbaasd dat de wereld net zo geschokt is van het feit dat Was­hing­ton een universeel aanvaard verdrag als het kern­stop­verdrag prijsgeeft ('abandons').'

Alleen al dat verwijt bevat twee missers (universeel aanvaard, prijsgeeft) en verzwijgt het feit dat ook China dat verdrag niet ratificeerde. Sociale rechtvaardigheid? Een prachtig westers idee, vindt Mah­bu­ba­ni, maar vals in de praktijk: 'The story of western aid is essentially a myth.' De honderd miljard dollar die de OESO-landen jaarlijks aan ontwikkelingshulp geven, dienen slechts ons eigenbelang en onze eigen veiligheid.

Dat het in Azië nu opeens zo goed gaat, komt gewoon door good governance van die landen zelf. Verder is het Westen natuurlijk schuldig aan Irak, Afghanistan en de 'mess' in het Midden Oosten en o ja, de rest van de wereld. Het mislukken van Do­ha, of de klimaatverdragen? 'Westers mismanagement.' Hoe kun je verwachten dat de wereld eist dat Iran en Noord-Korea VN-resoluties over het stoppen van atoomprogramma naleven, als je zelf Irak binnenvalt, de Israëlische kernbom tolereert en Israëlische bommen op Libanon laat vallen?

Het Westen krijgt ook de schuld van de afbraak van het nonproliferatieregime (verdragen tegen de verspreiding van massavernietigingswapens), waardoor ook de strijd tegen nucleair terrorisme hopeloos dreigt te worden. Tja, zegt Mahbubani, dan haalt de moslimwereld natuurlijk zijn schouders op, dat deden India en Pakistan al toen ze in 1998 'their first nuclear weapons' testten (klopt in het geval van India niet, verzwijgt de rol van Singapore zelf in het netwerk van de Pakistaanse atoomspion Khan in de nucleaire zwarte markt, en Israël is geen partij in het nonproliferatieverdrag).

De aanklacht van Mahbubani tegen het Westen wemelt van dit soort onzuiverheden en tendentieuze vergelijkingen.

Ik heb er nog geen $ 0,99 voor over.