Gaan we weer het Malieveld op, nu de Russen opnieuw kruisraketten op Europa dreigen te richten?
Begin jaren tachtig stonden honderdduizenden mensen op het Malieveld en het Museumplein om te ageren tegen kruisraketten en SS-20-raketten. Het waren stuiptrekkingen van de Koude Oorlog, al wisten we dat nog niet.
De Sovjetunie begon met plaatsing van mobiele landraketten in Oost-Europa, geladen met forse atoomkoppen, gericht op West-Europa. Het was een ultieme poging om de NAVO-landen uit elkaar te spelen, want Brezjnev c.s. speculeerden erop dat Amerikanen en Europeanen te verdeeld zouden zijn om hierop een militair antwoord te geven. De VS zei: niet echt nodig, we hebben voldoende vliegtuigen en onderzeeboten met atoombommen om de Russen af te schrikken. Maar er waren ook experts die waarschuwden dat de Russische SS-20-raketten een snelle eerste klap in Europa konden uitdelen, waarna de Amerikanen eieren voor hun geld zouden kiezen, lees : New York niet zouden riskeren voor een strafactie tegen Leningrad. De SS-20 zou dus een politiek chantagemiddel in handen van de Russen kunnen zijn, zelfs zonder gebruik.
En daarom paste het toch weer in de afschrikkingslogica om als antwoord aan de Amerikanen te vragen om nóg betere atoomwapens in West-Europa te plaatsen. Supersnelle Pershings, en superprecieze Tomahawk-kruisraketten, bijvoorbeeld 48 stuks in Woensdrecht. Een onzalige wedloop die op het nippertje niet doorging, omdat Reagan en Gorbatsjov in 1987 het INF-verdrag sloten. Dat verbood de hele categorie zogeheten middellangeafstandsraketten aan beide zijden, nul-nul dus, een nog altijd ongekend succes op het gebied van nucleaire wapenbeheersing.
Maar ja, ‘als Rusland zich niet aan het verdrag houdt, zullen wij ervoor zorgen dat Rusland geen voordeel heeft van de schending’
Dat verdrag staat nu een beetje op de tocht. Na hardnekkige geruchten dat Poetin bezig was om Iskander-kruisraketten te ontwikkelen, beschuldigde de VS de Russen vorig jaar juli formeel van schending van het INF-Verdrag. Die actie sneeuwde volledig onder in het rumoer om de neergeschoten MH-17.
Dat was ook het geval met een van de honderden hoorzittingen die onlangs in december in de achterkamertjes van het Huis van Afgevaardigden plaatsvond, maar waar woorden vielen die de spandoeken uit 1983 mogelijk weer van zolder doen halen. Onderminister Rose Gottemoeller erkende dat er in het najaar vruchteloze gesprekken met de Russen over de raketten hadden plaatsgevonden, en dat Obama er een brief over had geschreven aan Poetin. Vervolgens nam haar rechterhand Brian McKeon het over, sprak van ‘a real incredible threat to European security’ en onthulde dat nu tegenmaatregelen worden voorbereid. Welke? Diplomatieke stappen, economische sancties en militaire maatregelen. Een van die maatregelen, zei McKeon, was dat de Joint Staff ook de plaatsing van kruisraketten in Europa weer in de scenario’s had opgenomen.
Woensdrecht revisited? Dat zou een opzegging van het INF-verdrag inhouden. Dat is heus niet wat wij willen, zei McKeon, ‘want we denken dat het INF-Verdrag niet alleen de VS, Rusland, maar ook onze bondgenoten veiliger maakt’. Maar ja, ‘als Rusland zich niet aan het verdrag houdt, zullen wij ervoor zorgen dat Rusland geen voordeel heeft van de schending’. De Iskander-K, een kruisraket met een bereik van meer dan 500 kilometer en overigens al sinds 2007 in beeld als proefmonster, zou inmiddels opgesteld worden in Luga, 120 km van de grens met Estland.
Tijdens de hoorzitting zei Gottemoeller ook ongerust te zijn over plaatsing van Russische kernwapens in de Krim. Het was nog niet zover, maar de VS volgt het met argusogen. Volgens de Russen is de Krim nu ‘op eigen verzoek’ Russisch, dus valt het niet langer onder het Boedapest Memorandum uit 1994. Toen gaf Oekraïne zijn status als kernwapenmogendheid op, in ruil voor erkenning van zijn onafhankelijkheid en de belofte andere landen geen geweld tegen het land zouden gebruiken. Let op de drie letters INF.
