Geopolitiek en het Westen op X

Dit rapport presenteert de uitkomsten van een groot data-onderzoek naar de aanwezigheid van antiwesterse narratieven in Nederlandstalige berichten op platform X (voorheen Twitter). De narratieven kenmerken zich door hun verscheidenheid: het Westen wordt vanuit verschillende landen en regio’s op talrijke manieren bekritiseerd. Op basis van een groot aantal interviews met regio-, en landenexperts en een omvangrijk literatuuronderzoek is een selectie gemaakt van de ‘antiwesterse’ elementen die nader worden onderzocht in de X-data.

Antiwesterse narratieven bevatten de volgende elementen:

• Het verval van het Westen, veroorzaakt door zijn vermeende arrogantie en/of decadentie.
• Hypocrisie van het westerse handelen. De kern van dit type narratief is dat het Westen dubbele standaarden hanteert voor vergelijkbare situaties, en zijn morele principes selectief toepast. Een actueel voorbeeld betreft de verschillende houding van het Westen ten aanzien van de oorlogen in Gaza en Oekraïne.
• De ongewenste export van het westers narratief. Het betreft de vermeende ongewenste beïnvloeding door het Westen, waarmee het probeert zijn waardenpatroon op te leggen aan andere landen.
• Agressie van het Westen op het wereldtoneel. Het idee dat het Westen agressief handelt op het wereldtoneel, ten koste van andere delen van de wereld.
• Het inferieure karakter van het westerse samenlevingsmodel, in combinatie met het promoten door andere landen van hun eigen samenlevingsmodel, dat superieur zou zijn aan het Westerse.

Voor het data-onderzoek zijn meer dan 600.000 X-berichten geanalyseerd, gemeten over tien periodes tussen 2021 en 2025. Deze berichten zijn bestudeerd met een zogeheten ‘sentimentanalyse’ via zelfgetrainde neurale netwerken, een methodologische techniek om het positieve of negatieve karakter van berichten vast te stellen. Het onderzoek richt zich op vijf actoren die onderwerp zijn in de narratieven of deze uitdragen: de NAVO, het Westen, Rusland, China en de Verenigde Staten. Belangrijke kanttekening is dat het inhoudelijke waarheidsgehalte van de narratieven geen onderwerp vormt van de studie: het gaat louter om hun aanwezigheid op Nederlandstalig X.

De studie legt een aantal trends bloot. Ten eerste vindt er, zoals verwacht, vooral discussie op X plaats over geopolitiek rondom grote internationale gebeurtenissen en conflicten, zoals de start van de grootschalige invasie in Oekraïne of het uitbreken van de oorlog in Gaza. Opvallend is de rol van president Trump: sinds zijn aantreden neemt het aantal berichten over álle onderzochte actoren, op het Westen na, sterk toe, en gaat het grootste deel van de berichtgeving over de Verenigde Staten over Trump persoonlijk. Het aandeel positieve berichten over de VS en Trump op X stijgt significant na de steunbetuiging van Musk aan Trump tijdens de Amerikaanse presidentverkiezingen en de inauguratie van Trump op 20 januari 2025.

Ten tweede: een opvallende trend betreft het grote aantal negatieve en ‘neutrale’ (dat wil zeggen, noch positieve, noch negatieve) berichten over Rusland. Dat is opmerkelijk, gezien de actieve (desinformatie)campagnes die Rusland voert op X, en het anekdotisch bewijs van verschillende regio-experts die op hun tijdlijnen behoorlijk veel pro-Russisch sentiment tegenkomen. Voor deze trend bestaan drie mogelijke verklaringen:

1. de gemiddelde Nederlandstalige X-gebruiker heeft simpelweg geen positief beeld over Rusland. Direct na de invasie gingen bijvoorbeeld Twittercampagnes met #StandWithUkraine viraal, waarna Rusland het platform verboden heeft in eigen land;
2. de Russische strategie is er niet op uit het land in een positief daglicht te plaatsen, maar richt zich primair op andere doelen, zoals het vergroten van de maatschappelijke polarisatie in onder andere Nederland en het ondermijnen van het vertrouwen in buitenlandse overheden;
3. de analysemethode classificeert alleen expliciete pro-Russische berichten als zodanig. Voor berichten die mogelijk een impliciete pro-Russische ondertoon bevatten geldt dat niet. Het gaat dan bijvoorbeeld om posts die multi-interpretabel zijn vanwege een vermeende ironische ondertoon.

Voor een nadere verklaring van het grote aantal negatieve en neutrale berichten over Rusland is verder onderzoek nodig.

Ten derde, een gegeven dat vermoedelijk weinig verbazing zal wekken: het sentiment op X is geenszins representatief voor de gehele Nederlandse bevolking. Een vergelijking van de sentimentanalyse resultaten met representatief surveyonderzoek naar de percepties over de verschillende actoren laat duidelijk zien dat de gemiddelde X’er een stuk negatiever naar de onderzochte actoren (met name de NAVO en het Westen) kijkt dan de gemiddelde Nederlander.

Tenslotte: het onderzoek toont aan dat berichten over de NAVO en het Westen een behoorlijk aandeel antiwesterse narratieven bevatten. Dat geldt met name in één van de onderzochte periodes: de week van de grootschalige invasie van Oekraïne. Buiten de grote geopolitieke gebeurtenissen komen antiwesterse narratieven veel minder vaak voor, zowel absoluut als relatief. Met andere woorden: antiwesters sentiment op X beweegt in golven mee met de geopolitieke gebeurtenissen, en is daarbuiten in veel beperktere mate aanwezig op het platform.

Het onderzoek sluit af met twee reflecties voor beleid en maatschappij:

• Het is van groot belang de rol van X in het publieke debat gelaagd en genuanceerd te beschouwen. X vormt duidelijk geen representatieve afspiegeling van de Nederlandse bevolking. Tegelijkertijd reikt de invloed van het medium verder dan zijn groep gebruikers. Ook in de traditionele media maken X-berichten of ‘het sentiment op X’ deel uit van de berichtgeving, en beïnvloeden zij de stemming in het Nederlands parlement. Daarnaast zijn mensen met een groot bereik in het publieke debat zoals opiniemakers, politici, journalisten en activisten doorgaans zeer actief op X, waardoor het platform een prominente plaats inneemt in het maatschappelijk debat.
• X is, mede ten gevolge van het gebrek aan moderatie op het platform, ook vergeleken met andere sociale media zoals instagram en facebook, een medium waar buitenlandse actoren een behoorlijk actieve rol spelen. De voedingsbodem voor antiwesterse narratieven is duidelijk aanwezig en X is vanwege zijn grootte en aanwezigheid van veel prominente opiniemakers een platform waar deze sentimenten goed versterkt kunnen worden. Een gegeven waar buitenlandse mogendheden hun voordeel mee kunnen doen.

Download Rapport

Download Methodologie