Alweer bijna tien jaar geleden. Reus Amerika werd op de eigen binnenplaats beentje gelicht door terroristen met eenvoudige 'handwapens'.
De jaren daarvoor was het zelfvertrouwen van Uncle Sam juist sterk toegenomen. De VS kende de langste economische groeiperiode uit z'n geschiedenis. Was na het wegvallen van de Sovjet-Unie op alle fronten de eenzame supermacht. Commentatoren spraken van een nieuw Romeins rijk. Het einde van de geschiedenis?
Nee, niet Francis Fukyama maar Samuel Huntington kreeg gelijk. Nieuwe cultureel-religieuze scheidslijnen verdelen de wereld. Daar komen machtspolitieke en economische breukvlakken bij. Robert Kaplan legt in zijn boek 'Moesson' uit dat het zwaartepunt van de internationale betrekkingen zich verplaatst van Europa, via de Arabische wereld, naar de Indische Oceaan. Daar zullen de belangen van China, India en de Verenigde Staten botsen. In snel tempo breidt met name China zijn marinevloot uit ter bescherming van energiebronnen en strategische vaarroutes.
In een brede waaier intensiveert Amerika de relaties met Australië, Japan, Indonesië, Vietnam en India. Dat lijkt op 'containment light' nu de nieuwe reus China zijn economische kracht vertaalt in politieke en militaire macht.
Ook in Afrika rukt het Chinese staatsmodel op. Washington was geschokt toen de Zuid-Afrikaanse regering zich onlangs aansloot bij de Bric-coalitie waar China, Rusland en Brazilië deel van uitmaken. India ook, maar spanningen met China, onder meer vanwege de jacht op energiebronnen, zorgen voor afstand.
Ik vind het geen toeval dat de Verenigde Staten nu een president heeft die voor het eerst in de moderne Amerikaanse geschiedenis zijn macht relativeert. In de kwestie-Egypte was Obama meestentijds reactief. Hij gaf wisselende boodschappen af: 'Veranderingen nu' maar ook 'Egypte voor de Egyptenaren'.
Een toenemende financieel-economische interdependentie impliceert een algemeen belang van stabiliteit. Simpel gezegd: geen oorlogen, wel competitie. De VS is in Kaplan's woorden gepositioneerd in een proces van 'elegante achteruitgang'. Europa is zelfs de 'zieke man van de wereld': vergrijsd, verarmd en ook nog eens verlamd als we kijken naar de extreme defensiebezuinigingen.
Het echte machtsspel wordt gespeeld aan de andere kant van de wereld. Kaplan heeft gelijk. Ik proef in Washington tenminste nog een gevoel van urgentie. Obama kiest z'n strategische bondgenoten. En Europa? Het hobbelt mee in de vaart der (nieuwe) volkeren en lijdt nog steeds aan interne verdeeldheid. Wij plaatsen een schutting om ons werelddeel.
Mijn zorg is dat in Amerika iets soortgelijks gebeurt. De groep op het buitenland georiënteerde Republikeinen en meer conservatieve Democraten in het politieke centrum dunt snel uit. Aangejaagd door populisme kan de Amerikaanse blik zo maar weer naar binnen worden gericht.
Amerika en Europa dus als eilanden in de woelige wereldzee die ons op termijn kan overspoelen. Een versnelde erosie van onze kusten en onze 'way of life'. Nog een veeg teken? Types als Sarah Palin en Geert Wilders vertonen neo-isolationistische trekken. Voeren geen splinterpartijen maar massabewegingen aan. Hoe naïef kunnen wij zijn?
Willem Post is Amerikadeskundige van Clingendael.
