Research
Articles
Amerikaans raketschild: veel onzekerheden
De Amerikaanse plannen voorzien in een bescherming van het hele Amerikaanse grondgebied tegen ballistische raketten van 'schurkenstaten', zoals Noord-Korea. Bij deze dreiging is de eerste kanttekening te maken.
De Amerikaanse inschattingen over het Noord-Koreaanse potentieel hebben in de afgelopen jaren een scherpe wending gemaakt. Dat is niet te herleiden uit feitelijke ontwikkelingen, maar is voornamelijk te verklaren uit een gewijzigde systematiek bij de beoordeling van de activiteiten van Noord-Korea op het gebied van ballistische raketten. Zo achten de Verenigde Staten het aannemelijk dat na slechts één proeflancering een ballistisch systeem volledig operationeel inzetbaar is. Wat Noord-Korea betreft gaat het daarbij om een overigens mislukte proef met een drietraps uitvoering van de Taepo Dong-1 raket op 31 augustus 1998.
Ook in een ander opzicht is de dreiging als gevolg van een andere aanpak bij de analyse van feitelijke ontwikkelingen toegenomen. Gold bij de vaststelling van de dreiging tot voor enkele jaren dat het vasteland van de Verenigde Staten onder het bereik van ballistische raketten moest liggen, in de laatste inschatting zijn ook kortere-afstandsraketten als bedreiging aangemerkt, voorzover zulke wapens delen van de staten Alaska en Hawaii zouden kunnen bereiken.
Ontwikkelingen
Ten slotte is in de analyse van de Amerikaanse inlichtingendiensten een beoordeling van de politieke en economische ontwikkelingen in Noord-Korea achterwege gebleven. Nu Noord-Korea na jaren van forse economische achteruitgang, hongersnood en zware tegenslagen als gevolg van natuurrampen contacten met het buitenland, Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Europa zoekt, ligt het voor de hand na te gaan of een dergelijke koerswijziging mogelijkheden biedt voor een verbetering van de betrekkingen.
De Verenigde Staten hebben Rusland een 'joint intelligence assessment' van deze dreiging aangeboden. Het is wenselijk dat ook de Europese bondgenoten van zo'n aanbod gebruik kunnen maken. Het is een noodzakelijke voorwaarde om tot een gefundeerd oordeel over de aard en omvang van de dreiging te komen.
Test
Een tweede kanttekening moet worden geplaatst bij de technische haalbaarheid. Tot nu toe gevoerde proefnemingen mislukten of de opzet daarvan werd zover teruggeschroefd dat van een realistische nabootsing van de omstandigheden waaronder het systeem moet werken geen sprake is. Een cruciale, voor april voorziene test is onlangs tot 26 juni uitgesteld. Na een eventueel besluit tot invoering deze zomer volgen nog een reeks 'major flight test milestones' die essentieel zijn om de effectiviteit van het systeem uit te testen.
In de huidige opzet van NMD is het mogelijk met relatief eenvoudige tegenmaatregelen de verdediging te omzeilen. Ook biedt NMD geen bescherming tegen het op andere manieren inzetten van massavernietigingswapens tegen Amerikaans grondgebied en Amerikaanse doelen.
Naast onzekerheden op het technische vlak, heersen grote onzekerheden op financieel gebied. Aan onderzoek is tot dusverre meer dan veertig miljard dollar uitgegeven. Invoering van een beperkt aantal onderscheppingsraketten, waarover overigens pas over twee jaar een beslissing zal worden genomen, kost aan directe investeringen minstens elf miljard dollar.
De kosten om het systeem twintig jaar lang in bedrijf te houden liggen tussen de veertig en tachtig miljard dollar. Bijkomende systemen, zoals waarnemingssatellieten, radarcomplexen, gevechtsleidings- en commandovoorzieningen, vergen nog eens tientallen miljarden dollars.
Een derde kanttekening past bij de mogelijkheden om het ABM-verdrag aan te passen. Af gezien van de Russische weigerachtigheid op dit gebied is het zeer de vraag of de door de Amerikaanse regering nagestreefde 'bescheiden aanpassingen' kunnen rekenen op de instemming van de Amerikaanse Senaat, waar zich een krachtige stroming aftekent om veel meer ruimte voor de invoering van een uitgebreider verdedigingssysteem te scheppen en het ABM-verdrag uit 1972 in zijn geheel op te zeggen.
Omdat de Amerikaanse regering zulke aanpassingen en eerder overeengekomen verfijningen van het ABM-verdrag ter goedkeuring aan de Senaat moet voorleggen, zal het wellicht tot na het aantreden van de volgende Amerikaanse president duren voordat zekerheid over de toekomst van het ABM-verdrag kan worden geboden.
Verdrag
Het zijn met name de Europese landen die op het behoud van dit voor wapenbeheersing zo belangrijke verdrag hameren. De huidige Amerikaanse regering hecht zeer aan het oordeel van de Europese bondgenoten en Canada. Canada, Groot-Brittannië en Denemarken zijn rechtstreeks betrokken bij de invoering van NMD, omdat Canada deel uitmaakt van een ge-zamenlijk waarschuwingssysteem en zich op het grondgebied van Groenland en Groot-Brittannië voor NMD benodigde radarcomplexen bevinden.
De op 24 en 25 mei te houden bijeenkomst van ministers buitenlandse zaken van NAVO in Florence biedt de Europese landen de gelegenheid om met de Amerikaanse regering over de gevolgen van in voering van een anti-raketsysteem van gedachten te wisselen.
Op dat moment zijn de resultaten van het in juni voorziene overleg tussen de Verenigde Staten en Rusland over aanpassing van het ABM-verdrag nog niet bekend.
Ook bestaat dan nog geen zekerheid over de houding van de Amerikaanse Senaat ten opzichte van het behoud van het ABM-verdrag. Het ministeriële NAVO-overleg komt ook een maand voordat een cruciale proefneming plaatsheeft en de Verenigde Staten en Zuid-Korea op politiek niveau met Noord-Korea zullen overleggen.
Het ligt dan ook voor de hand een eindoordeel over de wenselijkheid en noodzaak, de onwenselijkheid en de overbodigheid van NMD nog enige tijd op te schorten.