Alweer voor de tiende keer bezocht ik met een Nederlandse delegatie de Amerikaanse krachtwijken. Amerikanen kiezen voor meer wervende termen als 'promise neighbourhoods' waar ze aan 'celebrating diversity' doen. Met Nederlandse sleutelfiguren, van minister tot en met vmbo-leraren, heb ik steevast de sociaal-economisch zwakke wijken van ook New York bezocht. Zwak is echt zwak in Harlem. Veel scholen met leerlingen waarvan 90% onder de armoedegrens leeft.
Treurig om deze week te vernemen dat onze aanpak van krachtwijken weinig succes oplevert. En dat terwijl ik de afgelopen jaren bij de Nederlandse krachtwijk-medereizigers tranen van ontroering heb zien opwellen bij het aanschouwen van zoveel Amerikaans succes. Begrijp me goed, de situatie in Amerika is anders. Vergeleken met hun verpauperde wijken zijn onze 'mindere' wijken bijna villawijken. Hun gevoel van urgentie is zo groot dat is gekozen voor een radicale, welhaast chirurgische ingreep.
Harvardonderzoek wijst uit dat de 'Harlem Children's Zone' (HCZ) het meest succesvolle wijkproject ter wereld is. Uitgangspunt is dat de brede buurtschool in een ketting van wijkactoren het echte verschil maakt. 'Alles doen voor ieder kind' is het motto. De jongste kinderen moeten zo snel mogelijk in een verantwoord educatief klimaat worden geplaatst. Dat begint al bij 'Baby College' waar ouders de laatste wetenschappelijk onderbouwde informatie krijgen om kinderen te begeleiden. Wijkprofessionals monitoren kinderen van peutertijd tot en met de universiteit. De schooldag is verlengd en de zomervakantie ingekort. De inmiddels in Amerika beroemde directeur Geoffrey Canada heeft als boodschap: 'Wij leggen de lat hoog en ontketenen een "sociale reuzengolf" in de wijk. In kleinschalige veranderingen ben ik niet geïnteresseerd.'
In de jaren '90 is de HCZ begonnen vanuit een holistische aanpak gericht op één blok woningen. Daar werden alle middelen op losgelaten. Volwassenen kregen een betaalbare hypotheek en les in woningonderhoud en budgettering. Kinderen kregen extra onderwijsondersteuning. Van zo'n 'voorkeursbehandeling' wilden mensen uit andere blokken ook graag profiteren. In Central Harlem zijn inmiddels zo'n 10.000 kinderen en hun ouders naar een hoger educatief en sociaal-economisch niveau gelift.
Op basis van een strak businessplan, met meetcriteria, wordt succes gegarandeerd en participeert ook het bedrijfsleven. In twintig Amerikaanse steden wordt het HCZ-model inmiddels overgenomen. De Obama-regering geeft landelijke subsidie.
Kan dit in Nederland? Ja! Onze regelgeving moet worden aangepast om zo'n holistische aanpak mogelijk te maken. Slechte openbare binnenstadsscholen in New York met bijvoorbeeld ongemotiveerde leraren die de rit maar uitzitten tot het pensioen, worden gesloten. Ouders en hulpverleners beginnen steeds vaker zogenaamde 'charterscholen'. Deze worden gemiddeld voor zo'n 70% vanuit publieke middelen gefinancierd. De rest, en dat kan in de vele miljoenen dollars lopen, komt uit private middelen. Leraren krijgen tijdelijke contracten en kunnen bij wanprestaties direct ontslagen worden.
Voordat de leraren onder onze lezers moord en brand schreeuwen, wijs ik u even op de South Bronx waar vanuit strak geregisseerde openbare scholen de HCZ-aanpak wordt geïmplementeerd. Resultaten van leerlingen zijn spectaculair gestegen. Wijkproblemen nemen zienderogen af.
Wat in de South Bronx lukt, moet bij ons ook kunnen. Er zijn goede voorbeelden zoals het Haagse NOVA-college. Maar er moet veel meer gebeuren. Als we het gevoel van urgentie missen, blijft het bij kabbelend water in onderwijsland. Dan verschralen geleidelijk aan onze sociale akkers en krijgen wij de verkeerde Amerikaanse toestanden. Heus, steden zijn maakbaar.
