Den Haag, Washington groeien uit elkaar in snel veranderende wereld
Waarom Obama bondgenootschap als de Navo en continent als Europa helemaal niet noemt
Barack Obama schetste in zijn inauguratietoespraak vergezichten van een herboren Amerika. 'Amerika's mogelijkheden zijn onbeperkt', zei de VS-president zelfs. Zo'n toespraak is therapeutisch bedoeld, zeker na jaren van oorlogen en financieel-economische ellende. 'Nation first' luidt het parool en dat voor de eerste president in de Amerikaanse geschiedenis die zich in tal van toespraken 'wereldburger' noemde en die niet zozeer vanuit Amerikaans perspectief dacht maar vooral transnationaal.
Die nederige boodschap van Obama landde in het relatief kleine 'doe-maar-gewoon Nederland' op een wel heel vruchtbare bodem. Er was in ons land de afgelopen jaren een heuse Obama-betovering gaande. Die populariteit van de 'Europeaan' Obama bezorgde ons in 2008 al de kwalificatie van Obama-land nummer 1, getuige ook de fameuze Gallup-peiling toen die aangaf dat 74% hier op kandidaat Obama zou stemmen.
Ook Nederlanders zijn traditioneel gewend aan Amerikaanse presidenten die 'grand strategies' presenteerden waar Nederland als trouw bondgenoot moeiteloos in paste. Of het nu ging om de containmentpolitiek van de naoorlogse presidenten, de Nieuwe Wereld Orde van de eerste president Bush of zelfs de 'war on terror', Nederland had als trouwe bondgenoot altijd wel een plaatsje vooraan in de grote zaal van Amerika's bondgenoten.
Wat opviel aan Obama's inauguratietoespraak is dat bondgenootschappen als de Navo en continenten als Europa helemaal niet genoemd werden. Wel sprak Obama over het concept van 'engagement' en daarmee bedoelde hij ongetwijfeld het belang van intensieve bemoeienis met landen als China en ook India.
In een accelererend proces draaien de Verenigde Staten weg uit Europa vanwaar inmiddels 60% van Amerika's militaire capaciteit aan materieel en personeel is overgeplaatst naar Azië, waar nu het aloude 'Europese' concept van de 'balance of power' in uitvergrote vorm wordt gehanteerd. De Verenigde Staten hebben al 219 militaire bases die tezamen een containment-waaier vormen van de Indische Oceaan tot Australië en binnenkort wellicht ook Nieuw Zeeland. Europese Koude-Oorlogconcepten duiken op in Azië. In de Zuid-Chinese Zee, kruispunt van strategische grondstoffenroutes en steeds meer de Chinese 'Caribbean', ligt inmiddels het zwaartepunt van de internationale betrekkingen.
Nog steeds kan Nederland als trouwe Navo-bondgenoot relevant zijn en steun bieden aan Navo-acties in Afghanistan en Libië. Maar dit soort missies lopen af of zijn al geëindigd. Obama is van plan het defensiebudget, dat nu ligt op 4,6% van het bruto nationaal product, terug te brengen naar 2,9% in 2017. Dat is nog steeds ongeveer drie keer zo veel als vele Navo-landen, inclusief inmiddels ook Nederland.
In het kader van een 'smart defence'-strategie probeert Navo-secretaris-generaal Rasmussen zich nog te verdedigen met een 'doing more with less' aanpak. Maar de Libië-interventie liet zien dat maar acht Navo-landen actieve en overigens vaak beperkte steun boden, waarbij de pacifistische Duitsers, nota bene de leidende natie van Europa, in de gehele Middellandse Zee manschappen terugtrokken op Navo-schepen. Maart 2012 concludeerde weekblad The Economist al dat de Navo in feite bezig is met 'doing less with less'.
Bij toekomstige Navo-acties zullen de Amerikanen ongetwijfeld een hogere prijs vragen aan de bondgenoten. Ook de zo trouwe bondgenoot Nederland zal onder Amerikaanse druk gezet worden bezuinigingen terug te draaien.
Het beeld doemt op van naar Azië wegvluchtende Amerikanen, daarbij een militair strategisch irrelevanter Europa steeds meer achter zich latend. In Azië knopen niet alleen de Chinezen maar ook de Amerikanen aan de lopende band nieuwe partnerschappen aan.
Politiek Den Haag staat voor een belangrijke opgave. Steeds meer integreren in een Europese Navo-defensie is verstandig maar tegelijkertijd in de huidige praktijk ook letterlijk en figuurlijk een karige optie. Als soeverein land heeft Nederland juist ook op defensiegebied een eigen beslissingsbevoegdheid. In een gevaarlijke wereld moet Nederland z'n verantwoordelijkheid nemen. De veiligste weg voor Nederland is om als trouwe bondgenoot de Amerikanen toe te geven dat zelfs in crisistijd verdere defensiebezuinigingen onze geloofwaardigheid aantasten.
Als we dit gebaar niet maken, zal Nederland als nog steeds rijk land geen voorbeeld meer zijn voor 'zwakkere broeders'. Uitgerekend de populairste Amerikaanse president in Nederland zal dan al gauw uit ons vizier verdwijnen.
Als een steeds kleiner wordend stipje aan de horizon. En let op: in mijn boek Obamawereld (2008) schreef ik al dat Obama geen linkse heiland is.
Hij is boven alles een pragmaticus die geen zin heeft om in een gevaarlijke wereld nog langer voor disproportionele en in feite gemeenschappelijke defensiekosten op te draaien.
