In antwoord aan Adriaan Schout benadrukt Fred van Staden dat de Europese Commissie wel degelijk politieke keuzes maakt.
Adriaan Schout en ik hebben inderdaad een meningsverschil over het karakter van de Europese Commissie. Is deze een overwegend technisch orgaan of vervult zij ook een belangrijke politieke rol? Eerst een correctie. Schout legt mij de erkenning in de mond dat er ten aanzien van de nieuwe bevoegdheden van de Commissie geen democratisch tekort bestaat, omdat de lidstaten zelf akkoord zijn gegaan met het sixpack en het begrotingsverdrag. Ik heb betoogd dat in dit opzicht formeel-juridisch niets aan de hand is, maar dat er wel vraagtekens zijn te plaatsen vanuit een oogpunt van democratische legitimiteit, d.w.z. de mate waarin burgers bereid zijn beslissingen die de kern van hun bestaan raken, als juist en gerechtvaardigd te aanvaarden. Dit laatste is sterk afhankelijk van het vertrouwen dat burgers in hun politieke instellingen hebben. Schout stelt zelf vast dat het publieke vertrouwen in de Commissie aanzienlijk is gedaald. Daarom begrijp ik zijn uitspraak niet dat het probleem van de Commissie en de Commissarissen niet zou voortkomen uit hun zwakke democratische legitimiteit.
EC is politieke instelling
Anders dan Schout zie ik de Commissie niet als een apolitieke instelling. Dat was misschien vroeger wel zo toen de Europese Gemeenschap nog kon worden gezien als een soort van transnationale ANWB, waar je redelijkerwijs niet tegen kon zijn. Zij was nog niet doorgedrongen tot het hart van het politieke leven en hield zich overwegend met technische zaken bezig. Tegenwoordig zijn de beslissingen van de EU echter het voorwerp geworden van grote politieke controverses in de lidstaten en dat verklaart voor een deel ook de weerstanden onder bevolking die zij is gaan oproepen. Ook voor de Commissie geldt dat haar beslissingen (m.i.v. dringende aanbevelingen) in een groot aantal gevallen in feite politieke keuzes zijn. Krijgt Spanje nog een jaar respijt om zijn begrotingstekort op 3% te brengen of niet? Moet de Nederlandse regering worden aangespoord verdere stappen te zetten in de beperking van de hypotheekrenteaftrek en de hervorming van de arbeidsmarkt of niet? Is de Commissie bereid de confrontatie met de nieuwe Franse regering aan te gaan, omdat het economisch beleid van deze regering waarschijnlijk zal strijden met de begrotingsregels en andere Europese ijkpunten? Het getuigt niet van werkelijkheidszin te menen dat de Commissie hier als onpartijdige scheidsrechter zou kunnen volstaan met een min of meer mechanische toepassing van regels of criteria. Het politieke oordeelsvermogen kan in dit soort van vragen onmogelijk worden uitgeschakeld.
Vertrouwen kiezer
De positie van de Commissie te vergelijken met bijvoorbeeld die van de Nederlandsche Bank, het CPB of de AFM vind ik misplaatst, omdat deze instellingen lang niet zo’n brede verantwoordelijkheid hebben als de Commissie (ooit ‘government in waiting’ genoemd!) en bovendien een meer perifere plaats in het politiek proces innemen. Het technocratisch integratiemodel van Jean Monnet heeft zichzelf overleefd in een tijd waar burgers niet langer passieve toeschouwers wensen te zijn van wat zich op het Europese schouwtoneel afspeelt. Zij aanvaarden niet meer dat er wel voor hen wordt geregeerd maar niet door hen. Deze nieuwe werkelijkheid vraagt om een Europese Commissie die zich kan beroepen op een vertrouwensvotum van de kiezer.
Lees hier het eerdere stuk van Schout
Lees hier het eerste artikel van Van Staden