Exit schurkenstaat: Wordt Noord-Korea netjes?

President Bush had afgelopen week een blijde boodschap. De Verenigde Staten zullen Noord-Korea binnenkort schrappen van de 'zwarte lijst' van staten die terrorisme steunen. De tijd dat Noord-Korea bomaanslagen pleegde op Zuid-Koreaanse politici en passagiersvliegtuigen ligt weliswaar al enkele decennia achter ons, maar het ontwikkelen van kernwapens wordt in de VS ook tot terreursteun gerekend. Vorige week overhandigde het regime van Kim Jong-il eindelijk belangwekkende documenten over het nucleaire programma. Deze openheid van zaken was de laatste voorwaarde van de Amerikanen, nadat Noord-Korea eerder al zijn nucleaire installaties had stilgelegd.

Zoals het er nu naar uitziet, is enig applaus op zijn plaats. Diplomatieke onderhandelingen, gecombineerd met economische en politieke sancties, blijken in staat om schurkenstaten op de knieën te krijgen. Voorwaarde is wel dat de internationale gemeenschap eensgezind optreedt. Toen ook China en Rusland de druk op Noord-Korea gingen opvoeren, heeft Kim Jong-il zijn nucleaire ambities onverwacht snel opgegeven. De Noord-Koreaanse draai doet sterk denken aan die van Libië, enkele jaren geleden. Ook Kadafi beëindigde zijn schurkenactiviteiten onder zware politieke en economische druk en speelt sindsdien het braafste jongetje van de klas. De militaire aanpak van schurkenregimes is daarentegen weinig succesvol gebleken. Had een meer eensgezind sanctiebeleid het Iraakse oorlogsmoeras kunnen voorkomen?

Maar er moet niet te vroeg gejuicht worden. Noord-Korea heeft in het verleden wel vaker verdragen gesloten die later plotseling 'aan verschil van interpretatie onderhevig waren', zoals diplomaten dat zo mooi zeggen. Bovendien waren de pogingen om kernwapens te ontwikkelen niet de enige smet op het blazoen. Een aanzienlijk aandeel in de export van het land is weggelegd voor valsemunterij, grootschalige drugssmokkel, illegale gokactiviteiten en handel in imposant wapentuig. En de eigen kernwapenproductie is dan wel stopgezet, maar hoe zit het met de export van de aanwezige kennis op dit gebied? En ten slotte mag niet vergeten worden dat Noord-Korea binnenlands nog alleszins een schurkenstaat is, gezien de meedogenloze onderdrukking en uithongering van de gehersenspoelde bevolking. Maar goed, ook Kadafi mocht zijn schurkenstatus afschudden zonder zijn dictatoriale gedrag in eigen land te veranderen.

De belangrijkste vraag die rest, is wat Kim Jong-il voortaan gaat doen om buitenlandse hulp af te dwingen. Want dát was de belangrijkste doelstelling van zijn nucleaire programma. Noord-Korea is economisch niet levensvatbaar zonder buitenlandse steun. Tijdens de Koude Oorlog wist het communistische land handig hulp los te peuteren bij China en de Sovjet-Unie. Toen die wegviel, braken de hongersnoden uit. Pyongyang ging vervolgens kernwapens als chantagemiddel gebruiken. Voor ieder gebaar op dit terrein, al was het maar het plaatsnemen aan de onderhandelingstafel, verlangde het regime een wederdienst. Gecombineerd met het gejammer over watersnoden en mislukte oogsten leverde dit een gestage stroom olie en voedsel op.

Op korte termijn zal deze hulp nog wel even doorgaan, als dank voor het stopzetten van de kernwapenproductie. Maar wat dan? In Pyongyang wordt ongetwijfeld al hard nagedacht over het volgende chantagemiddel dat de internationale gemeenschap kan overhalen om het failliete regime te ondersteunen.