In onze innovatieve wereld waarin uitvindingen almaar sneller worden gepresenteerd waanden wij ons veilig. Ik herinner me dat in de VS, waar een kwart (104!) van de kernreactoren staat, deskundigen 'na Harrisburg' ons zelfs bij het meest vreselijke en onwaarschijnlijke scenario, nog gerust durfden te stellen. 'Gaat u maar rustig slapen.'
Nog maar kort geleden leek de wereld maakbaar. New Orleans werd getroffen door Katrina. Maar door een nieuwe vernuftige reuze zeedijk, waarop alle mogelijke computermodellen zijn losgelaten, is feitelijk een ramp van die omvang onmogelijk.
Is dat schijnzekerheid? Te vaak zag ik de afgelopen dagen knappe koppen in de media vertellen dat zij eigenlijk ook niet meer wisten hoe de nucleaire ramp in Japan zich zou voltrekken. Wij, de rationele kleinkinderen van de Verlichting, denken soeverein te zijn: zelfstandige 'ondernemers' in de ruime zin van het woord.
Filosoof Friedrich Nietzsche schreef over de obsessieve wil tot macht van ieder mens. Macht als irrationeel fenomeen, niet gebaseerd op feitelijke waarheden. Wij willen neurotisch beheersen, maar kunnen niet. Dat is onze eeuwige strijd en frustratie.
De maartgebeurtenissen spreken voor zich. Mens en natuur zijn niet echt te sturen. Het zou kortzichtig en ook cynisch zijn te stellen dat natuurrampen en oorlogssituaties slechts uitzonderingen zijn op de rationele basisregel van onze almaar toenemende, positieve menselijke invloed.
Met u keek ik afgelopen vrijdag naar die kalme zee waar zich aan de horizon een kilometers brede witte golf aftekende die in een paar secondes het strand bereikte en als een brullende massa land overspoelde. In de verte zagen wij een snelweg met wegvluchtende auto's, Alsof je keek naar een roofdier dat natuurlijk z'n prooi uiteindelijk te pakken kreeg. Niets tegen te doen.
Die onzekerheid en hulpeloosheid van ons mensen zie je ook in de politiek. Vorige maand was er nog de dominantie van de 'plotselinge' hoop. Stonden wij niet allemaal geëmotioneerd op het Tahrirplein? Maar nu breken leiders in Jemen, Bahrein en in feite ook Saui-Arabië de wil van de volksmassa's. Als een roofdier sloeg de Libische dictator Moammar Khaddafi terug.
Het lijkt allemaal met elkaar te maken te hebben. De onmacht, nog steeds na al die eeuwen!, van velen. Ook van onze Westerse leiders die wel het Khaddafi-geweld ter onderzoek naar het Internationaal Strafhof doorverwijzen, maar die de ontwikkelingen niet naar hun hand kunnen zetten. Ondanks dat Frankrijk de voorlopige Libische regering erkent en VS-president Obama Khaddafi oproept te vertrekken.
Wij zijn onmachtig, kunnen niet eens universele basisregels afspreken én nakomen. Vanwege oliebelangen willen leden van de Veiligheidsraad Iran en Libië niet echt aanpakken. Dat betekent, ook indirect de status quo voor vele miljoenen machtelozen.
Hoop resteert, maar maart 2011 is een zwarte bladzijde op de wereldkalender. Natuurlijk, ons aller verstand zal eens overwinnen. Maar eerlijk gezegd kan ik niet eens precies aangeven waarop die voorspelling is gebaseerd. Wie weet breekt een symbolisch, bleek lentezonnetje door. Wie positiever durft te voorspellen, is naïef. We weten het gewoon niet. Zelfs zo'n knappe kop als de weifelende, veelal slechts reactieve Obama lijkt het spoor bijster. Hij spreekt mooie woorden, relativeert maar ook hij kan niet beslissend acteren. Dat is een troost, maar wel een schrale.
