Na de bermbom komt de plakbom

Hoewel de internationale militaire operaties in Irak en Afghanistan niet met elkaar vallen te vergelijken, is de afgelopen jaren een duidelijke relatie geconstateerd tussen de strijdmethoden die de opstandelingen in beide landen gebruiken. Tussen jihadisten in beide landen blijkt veel informatie-uitwisseling plaats te vinden, onder andere via internet en de verspreiding van cd-roms. Vaak komen nieuwe innovaties in strijdmethoden van gelijkgezinden uit het buitenland, vinden ze vervolgens eerst hun verspreiding in Irak, en daarna in Afghanistan. Van de opkomst van Improvised Explosive Devices (IED's) als veelgebruikt wapen, tot de technologische verbeteringen en de variaties in het gebruik: Afghaanse opstandelingen keken opvallend vaak de kunst af van hun collega's in Irak. Daarom is de nieuwste ontwikkeling in Irak ook van belang voor de Nederlandse troepen in Uruzgan.

In Irak constateerden de Amerikaanse troepen de afgelopen maanden een toenemende verschuiving in het gebruik IED's. De afgelopen jaren werden deze geïmproviseerde explosieven vooral langs of onder wegen geplaatst, in afwachting van voertuigen van de tegenstander - vandaar de in Nederland gangbare, maar niet-correcte term 'bermbommen'. Steeds vaker wordt nu echter voor een andere inzet gekozen: de IED als 'sticky bomb', oftewel als 'plakbom'. Het gaat hierbij om relatief kleine geïmproviseerde explosieven, die zijn voorzien van een magneet of een plakstrip - een concept dat in al de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt als effectief wapen tegen tanks en schepen. In Irak worden nu doelgericht voertuigen uitgezocht en op een onbewaakt ogenblik wordt er een bom onder of aan geplakt. Zoals bij veel IED's, worden ook deze plakbommen met afstandbediening (vaak door middel van mobiele telefoons) tot ontploffing gebracht.

De plakbommen hebben voor de opstandelingen het voordeel dat zij hun explosieven doelgerichter kunnen inzetten. In plaats van ingraven langs de weg en maar hopen dat er spoedig een voertuig van de tegenstander overheen rijdt, is het met plakbommen mogelijk om precies uit te zoeken welk voertuig men wil treffen. Een bijkomend voordeel is dat de maker minder springstoffen nodig heeft; een plakbom is kleiner omdat hij minder bereik nodig heeft (de afstand tussen explosief en doel is bij de inzet als bermbom meestal groter) en ook klein genoeg moet zijn om niet op te vallen. De bommenplaatser moet er alleen voor zorgen dat hij een moment ongemerkt in de buurt van het voertuig kan komen om het explosief er onder of aan te plakken.

Het is in Irak echter nog niet zo eenvoudig om ongemerkt bij Amerikaanse militaire voertuigen in de buurt te komen. Dat is mogelijk de reden dat plakbommen vooral ingezet worden tegen lokale en civiele doelen. In Irak zijn dat vooral hoge ambtenaren, officieren van Iraakse veiligheidsdiensten en invloedrijke zakenlieden. De aanslagen beogen vooral angst te zaaien onder de maatschappelijke elite en samenwerking met 'de vijand' gevaarlijk en daardoor onaantrekkelijk te maken.

Gaan we deze plakbommen binnenkort ook in Uruzgan terugzien? Die kans lijkt groot. Tot nu toe werden vrijwel alle nieuwe technieken en tactieken afkomstig uit Irak overgenomen door strijders in Afghanistan, met uitzondering van de meest geavanceerdere technieken aangezien het in Afghanistan moeilijker is om aan bepaalde hightech materialen en technologische kennis te komen. De meest simpele IED-variant, die met metalen drukplaten als ontstekingsmechanisme, is in Uruzgan nog altijd de meest gebruikte, terwijl deze in Irak inmiddels als primitief wordt gekarakteriseerd. Plakbommen zijn echter niet bijzonder geavanceerd. Een goede magneet of stevige lijm is voldoende om een IED van een 'bermbom' te transformeren in een 'plakbom'.

Het gevaar van plakbommen geldt niet alleen voor militairen, maar juist ook voor de lokale en civiele partners waarmee wordt samengewerkt. Aanslagen op Afghaanse ambtenaren, politie- en legerfunctionarissen, maar ook op hulpverleners en bedrijven die zich bezighouden met wederopbouwactiviteiten, kunnen een ontwrichtend effect hebben op de stabilisatie-inspanningen. Het is daarom belangrijk om zowel onder militairen als onder civiele partners de waakzaamheid voor plakbommen te bevorderen. Zoals in Irak blijkt, zijn juist deze partners het kwetsbaarst voor 'sticky bombs'. Voor het slagen van de missie in Uruzgan is ook hun inzet van groot belang. Het voorkomen van aanslagen met plakbommen wordt mogelijk de zoveelste nieuwe (en niet eenvoudige) taak voor de Nederlandse militairen in Afghanistan.