NAVO moet intern zaken op orde brengen

Zo moet het bondgenootschap spreken over de vraag of de NAVO voldoende troepen kan blijven leveren voor de militaire operatie in Afghanistan. Zal er verbetering komen in de moeizame verhoudingen van de alliantie met Rusland en de Europese Unie? Moet de NAVO zogeheten "global partnerships" aangaan in Zuidoost-Azië, en wat vindt China daarvan? Is het wel verstandig om weer tot een volgende uitbreidingsronde van het bondgenootschap over te gaan? Blijft de achterhaalde politieke strategie van de NAVO van kracht? Met het zicht op de top in Boekarest geef ik wat beleidsopties rond deze kwesties.

Het bondgenootschap heeft zich na het einde van de Koude Oorlog gestort op crisisbeheersingsoperaties als nieuwe taak bij uitstek om internationale stabiliteit te bevorderen, maar ook om de NAVO bijeen te houden. Maar is het, gezien de vele probleemgebieden, niet opportuun dat de NAVO eerst intern een crisisbeheersingsoperatie uitvoert om de organisatie perspectief te bieden op de toekomst?

Partners in Afghanistan

De NAVO-operatie in Afghanistan maakt een splitsing zichtbaar tussen lidstaten zoals Nederland die meedoen en dus ook meebetalen aan risicovolle operaties, en landen die nauwelijks participeren of alleen risicomijdend optreden. Van een gelijke lastenverdeling onder de bondgenoten is dus geen sprake. Als dit de aanvaarde praktijk is binnen de alliantie, kan er maar beter een scheiding komen in besluitvorming: alleen de landen die betalen en troepen sturen moeten dan wat te zeggen hebben over de beslissingen rond militaire operaties.

Verder wordt het hoog tijd dat de NAVO en haar evenknie in het oosten -de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) van Rusland, China en Centraal-Aziatische staten- de koudwatervrees jegens elkaar verruilen voor politieke, militaire en sociaaleconomische samenwerking in Afghanistan, om dat land te stabiliseren. Gedeelde belangen zouden ideologische verschillen moeten kunnen overtreffen.

Ook de relaties tussen NAVO en Europese Unie moeten nu toch echt eens uit de koelkast: laat beide organisaties tot een goede arbeidsverdeling komen van militaire en sociaaleconomische instrumenten, waarbij Afghanistan als pilotproject kan dienen. Complementair in plaats van concurrerend optreden bevordert een eendrachtig en effectief westers veiligheidsbeleid.

De kort na de top in Boekarest aftredende Russische president Poetin is present op de NAVO-top. Om te voorkomen dat Rusland zich verder isoleert en afzet tegen het Westen moet de NAVO hem en zijn opvolger Medvedev bedelven onder voorstellen voor intensivering van politieke en militaire samenwerking. Dat is de manier bij uitstek om onderlinge relaties te bevorderen. Tegelijkertijd moeten we ook niet nalaten om publicitair en moreel het verdrukte democratische geluid in Rusland te ondersteunen.

Dan is daar China. Gezien de gezamenlijke problematiek rond Afghanistan en de groeiende relaties van de NAVO met westerse landen nabij China zoals Australië en Japan, mag de NAVO China -als opkomende militaire, politieke en economische mogendheid- niet langer negeren. De alliantie moet met China een partnerschap, vergelijkbaar met de NAVO-Rusland Raad, aangaan.

Voorts zal de NAVO in Boekarest het lidmaatschap aanbieden aan Albanië, Kroatië en mogelijk (na Griekse instemming) aan Macedonië. Dan moet ook het aangevraagde lidmaatschap van het Membership Action Plan, een voorportaal van volledig NAVO-lidmaatschap, aan Oekraïne en Georgië worden aangeboden. Nationale betrekkingen met Rusland, zoals van Duitsland, mogen dit niet verhinderen. De alliantie moet zich standvastig opstellen tegenover Russische protesten, waaronder raketdreiging: democratieën moeten niet buigen voor een autoritair regime.

Toekomstperspectief

De opgesomde probleemgebieden hebben alles te maken met het feit dat de NAVO niet meer de eenheid is die zij was tijdens de Koude Oorlog, met een duidelijke taakstelling en gericht op een onmiskenbare tegenstander in een afgebakend gebied. De EU heeft destijds een langdurige conventie van beleidsmakers ingesteld voor het opstellen van wat toen nog de Europese grondwet zou heten. Op dezelfde wijze zou de NAVO ook een intensief en langdurig overleg met beleidsadviseurs van de lidstaten moeten organiseren om tot overeenstemming te komen over ambities, doeleinden, middelen en wijze van opereren. Dit beraad -eigenlijk een interne crisisbeheersingsoperatie- zou moeten uitmonden in een herziene versie van het strategisch concept van 1999, de na 11 september 2001 en Afghanistan sterk achterhaalde politieke strategie. Dat concept zou een antwoord moeten geven op de aangehaalde actuele kwesties, maar ook op uitdagingen zoals energieveiligheid en klimaatverandering.

Zonder een radicale interne herschikkingsoperatie, met bijbehorende conflictoplossing, blijft de NAVO aanmodderen zonder cohesie en duidelijke strategie. Dat is een zwaktebod voor het westerse veiligheidsbeleid.