Opwarming maakt wereld onveiliger

Houston kreeg na Katrina te maken met milieuvluchtelingen die aan het rellen sloegen. Dit gaat vaker gebeuren stelt Kees Homan, nu het klimaat verandert.Als gevolg van de klimaatverandering zullen talloze 'milieuvluchtelingen' zich in de toekomst toegang tot Europa verschaffen. Aldus een van de sombere voorspellingen van het in april verschenen rapport National Security and the Threat of Climate Change van een aantal gepensioneerde Amerikaanse admiraals en generaals. Volgens deze studie zal door de klimaatverandering de instabiliteit in sommige van de meeste explosieve regio's in de wereld toenemen.

Anders gezegd: de voorspelde klimaatverandering zal de reeds marginale levensstandaard in vele Aziatische, Afrikaanse en landen in het Midden-Oosten verder verslechteren en wijdverspreide politieke instabiliteit en falende staten tot gevolg hebben.

Onstuimig weer, een stijgende zeespiegel en een toenemend aantal orkanen kunnen infrastructuur vernietigen en grote aantallen mensen van huis en haard verdrijven. De studie voorspelt dat in de komende dertig tot veertig jaar tientallen miljoenen mensen zullen vertrekken uit gebieden waar zij niet meer kunnen voorzien in hun primaire levensbehoeften.

Wie denkt dat hier sprake is van een studie van militairen die vooral gewend zijn in worst case-scenario's te denken, verwijs ik graag naar Norman Myers, hoogleraar aan de universiteit van Oxford. Volgens hem zal de wereld in 2010 zo'n 50 miljoen milieuvluchtelingen tellen, oplopend tot 200 miljoen in 2050.

Klimaatverandering staat dan ook sinds kort als een veiligheidsprobleem op de internationale politieke agenda. Zo besteedde de VN-Veiligheidsraad in april voor het eerst aandacht aan dit onderwerp. Dit op initiatief van het Verenigd Koninkrijk, waarvan de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Margaret Becket, verklaarde dat er weinig grotere bedreigingen van de mondiale veiligheid zijn dan klimaatverandering. Bij de presentatie van het rapport Strategic Review 2007 van het gezaghebbende International Institute for Strategic Studies eerder deze maand, werd de impact van de klimaatverandering (in veiligheidstermen) zelfs vergeleken met die van een nucleaire oorlog.

Klimaatverandering kan ook gevolgen hebben voor stabiele regio's in de wereld. Een recent voorbeeld hiervan is Katrina in New Orleans in augustus 2005. Behalve de chaos en anarchie die ontstond, waarbij de National Guard gewapenderhand jacht maakte op plunderaars, had de orkaan ook gevolgen voor Houston. Deze stad moest 150 duizend inwoners uit New Orleans opvangen. Binnen enkele weken braken er gevechten uit in scholen tussen tieners uit New Orleans en lokale jeugd. Een oproer in een middelbare school resulteerde in de arrestatie van 27 scholieren, van wie er 15 uit New Orleans kwamen. Bijna een jaar Katrina was het aantal gevallen van doodslag met 20 procent gestegen. Bij ongeveer één op iedere vijf moorden was een evacué betrokken, hetzij als slechtoffer hetzij als verdachte. Daarnaast werden de ziekenhuizen overstelpt met niet-verzekerde vluchtelingen, nam het aantal seksueel overdraagbare ziekten toe en gebruikte een onevenredig groot aantal evacués anti-depressiva. Het gemeentebudget raakte snel uitgeput en de burgemeester van Houston sprak van een noodtoestand.

Een van de geopolitieke gevolgen van klimaatverandering is dat scheepvaartverkeer door het Noordpoolgebied mogelijk wordt. Scheepvaartverkeer tussen Azië en Europa kan hierdoor dagen korter en dus veel goedkoper worden. De afstand van Londen naar Tokio is via het Panamakanaal 23 duizend kilometer, door het Suezkanaal 21 duizend en bovenlangs Canada 16 duizend kilometer. Deze nieuwe route heeft reeds tot politieke spanningen geleid tussen Canada en de Verenigde Staten. Waar Canada stelt dat een groot deel van deze passage tot de Canadese wateren behoort, claimen de VS dat de route een internationale zeestraat is.

Inmiddels anticipeert ook Rusland op de gevolgen van klimaatverandering. Met het planten van de Russische vlag op de zeebodem onder de ijskap van de Noordpool eind juli, claimden de Russen een fors stuk van de Noordelijks IJszee. Naar schatting liggen er in de noordpoolregio 25 procent van de mondiale nog niet ontdekte reserves aan olie en gas opgeslagen. Naar verwachting zullen omringende landen als Groenland (Denemarken), Canada en de Verenigde Staten ook met claims volgen.

Wat kunnen nu de implicaties zijn van klimaatverandering voor militaire strijdkrachten?

De directeur beleidsplanning van de NAVO, Jamie Shea, merkte eerdere dit jaar bij een conferentie in het Vredespaleis op dat bij de NAVO een toenemend besef ontstaat van de mogelijke veiligheidsimplicaties van mondiale opwarming, milieurampen en plotselinge veranderingen in het klimaat.

Het is dan ook niet verwonderlijk, dat het paradepaardje van de NAVO, de snelle reactiemacht, tot op heden alleen is ingezet voor natuurrampen. Het betrof hier assistentie na de orkaan Katrina en na de aardbeving in Pakistan in oktober 2005. Daarnaast verleende de Amerikaanse marine in december 2004 in de Indonesische provincie Atjeh na de tsunami op grote schaal humanitaire hulp, met de aanvoer van water, voedsel en medicijnen en evacuatie van inwoners.

Te verwachten is dan ook dat militaire strijdkrachten als gevolg van klimaatverandering naar stabiliseringsoperaties in fragiele en falende staten, ook meer ingeschakeld zullen worden voor humanitaire assistentie, rampenhulp en evacuaties. Krijgsmachten beschikken immers over uitgebreide mogelijkheden op het gebied van transport, verkenning, logistiek, genie en medische zorg.

Uitgangspunt dient te zijn dat slechts sprake zal zijn van inzet onder omstandigheden waarin hulporganisaties voor het uitvoeren van hun taak aanvulling behoeven. Het in die situatie onbenut laten van beschikbare militaire capaciteiten is niet alleen onverstandig, maar zelfs immoreel. Kortom, klimaatverandering dient ook op de defensieagenda te prijken.