Verenigde Naties spelen hoog spel in Soedan

De Verenigde Naties nemen een groot risico door een troepenmacht naar Darfur te sturen, zonder dat de Soedanese regering daarmee heeft ingestemd.Te midden van de meest alarmerende geluiden over een ophanden zijnde offensief van het Soedanese leger in Darfur om het gebied te 'pacificeren' met de inzet van eigen troepen, besloot de Veiligheidsraad vorige week tot het sturen van een troepenmacht. Deze macht, 20.000 man sterk, heeft een robuust vredesmandaat. Er is evenwel geen sprake van instemming van de regering van het 'gastland'. En dat is uitzonderlijk. Nooit eerder heeft de Raad bij mijn weten besloten tot het zenden van een troepenmacht zonder eerst de uitdrukkelijke instemming van de regering van het 'gastland' verkregen te hebben. Dat was dan ook de reden waarom Rusland en China zich bij de stemming onthielden, niet omdat ze tegen het sturen van de missie zelf waren. Vooral de Chinese delegatie had aangedrongen op uitstel van de stemming.

In de afgelopen maanden had het politieke establishment in Khartoem al bij herhaling en in verschillende bewoordingen duidelijk gemaakt niets te voelen voor de komst van een VN-missie. Darfur zou een kerkhof worden voor VN-blauwhelmen als ze toch zouden komen, had de Soedanese president el-Bashir al eerder laten weten.

Niettemin besloot de Veiligheidsraad vorige week de ontwerp-resolutie in stemming te brengen, ondanks pogingen van Soedan om dat te beletten. Kofi Annan had al aangegeven dat de nieuwe missie 'groot, beweeglijk en robuust' moest zijn. De nieuwe missie krijgt Darfur als operatiegebied, moet een bijdrage leveren aan de uitvoering van het vredesakkoord voor Darfur en richt zich met name op de bescherming van de burgerbevolking. Daarmee krijgt deze operatie alle kenmerken van een VN-missie met een robuust peacekeeping mandaat, zoals de VN dat eerder hebben toegepast bij VN-missies in Afrika en de nieuwe Unifil-missie in Zuid-Libanon.

Na de afwijzing door de regering van Soedan van de resolutie als 'illegaal' rijst de vraag hoe de instemming van Khartoem nu kan worden verkregen. Met het aannemen van de resolutie heeft de Raad bewust aangestuurd op het opvoeren van de druk op Soedan. De discussie over het sturen van een VN-missie kwam begin dit jaar in een stroomversnelling, nadat ook de Afrikaanse Unie had erkend niet in staat te zijn effectief een eind te kunnen maken aan het geweld en had aangegeven wel te voelen voor het overdragen van haar missie aan de VN. Ook na het tekenen van een vredesakkoord voor Darfur, begin mei, ging het geweld onverminderd door.

De afgelopen weken werd over een breed diplomatiek front de alarmklok geluid over de situatie in Darfur, helemaal nadat bekend werd dat de regering in Khartoem, ongetwijfeld in een poging de VN de wind uit de zeilen te nemen, een militair offensief wilde beginnen om zelf orde op zaken te stellen in het gebied.

Indien Khartoem de komst van de VN blijft tegenhouden, kan van een stationering van de blauwhelmen geen sprake zijn. Bij een ontplooiing van de troepenmacht in Darfur zonder toestemming van de regering van Soedan zouden de VN-militairen in een complete oorlogssituatie geplaatst worden, met alle consequenties van dien (aannemende dat lidstaten al bereid zouden zijn geweest nationale contingenten voor zo'n missie ter beschikking te stellen van de VN).

Het ziet ernaar uit dat de Veiligheidsraad, ondanks het recente unieke besluit, tegen de grenzen van zijn eigen mogelijkheden aanloopt.

Het besluit van Khartoem om de missie van de Afrikaanse Unie eind deze maand de wacht aan te zeggen lijkt die verwachting alleen nog maar eens te onderstrepen. Khartoem heeft dan de handen helemaal vrij in Darfur, zonder de aanwezigheid van buitenlandse pottenkijkers.