VS ondermijnen non-proliferatie

Terwijl de VS een zaak maken van de massavernietigingswapens van Irak en Noord-Korea constateert Kees Homan dat president Bush de atoomdrempel verlaagt.In het zes pagina's tellende document National Strategy to Combat Weapons of Mass Destruction, dat het Witte Huis begin december publiceerde, verklaren de Verenigde Staten zich het recht voor te behouden nucleaire wapens in te zetten als antwoord op een aanval met chemische of biologische wapens. Hoewel het document Irak niet met name noemt, is het gezien het tijdstip van publicatie onmiskenbaar een waarschuwing aan het adres van Saddam Hussein.

In feite is hier sprake van de codificatie van een al jarenlang gevoerd beleid. Zo schreef de vader van de huidige president tijdens de Golfoorlog in 1991 een brief aan Saddam Hussein, waarin hij dreigde dat indien deze chemische of biologische wapens inzette tegen Amerikaanse troepen, Israël, Koeweit of Saudi-Arabië, de Amerikaanse president het gebruik van nucleaire wapens als vergelding zou overwegen.

Het nieuwe document past in het nieuwe, offensieve veiligheidsbeleid van de regering-Bush, zoals dit sinds het begin van dit jaar geleidelijk vorm heeft gekregen. Het is verontrustend dat de ingeslagen koers weer een belangrijke rol toekent aan kernwapens.

Zo legt de Nuclear Posture Review (NPR), die in januari verscheen, een grote nadruk op afschrikking met behulp van precisie-geleide kernwapens. Dit document van het Pentagon schetst een toekomst waarin de combinatie van conventionele precisiewapens en kleinere kernkoppen een nieuw wapensysteem oplevert, de zogenoemde bunker buster. Dit is een uiterst doelgericht precisie-kernwapen dat in staat moet zijn ondergrondse bunkers en silo's uit te schakelen.

Het Congres heeft 15 miljoen dollar uitgetrokken voor een studie naar de ontwikkeling van deze Robust Nuclear Earth Penetrator. De Tennessee Valley Authority voert inmiddels een programma van 3,25 miljoen dollar uit, voor het produceren van radioactieve waterstof of tritium.

Het laatste is een katalysator, dat kleine kernkoppen een big bang geeft. Als deze technologie ooit in handen komt van een terroristische organisatie is geen scheepscontainer meer benodigd om een kernwapen te verbergen, maar is een koffer voldoende.

De NPR sluit niet uit dat voor de ontwikkeling van deze kernwapens additionele testen vereist zijn. Dit zou betekenen dat de Verenigde Staten het moratorium op nucleaire testen niet meer in acht zullen nemen. Het land deed zijn laatste nucleaire test in 1992 en sinds 1993 moet het departement van Energie in staat zijn binnen 24 à 36 maanden nucleaire testen te hervatten. De Republikeinen hebben dit jaar in het Huis van Afgevaardigden - vooralsnog zonder succes - gepoogd deze termijn terug te brengen tot één jaar.

Ook het 'Verdrag van Moskou', dat de presidenten Bush en Poetin op 24 mei in Moskou ondertekenden, onderschrijft de belangrijke rol die de Amerikanen aan kernwapens toekennen. Rusland en de Verenigde Staten hebben als erfenis van de Koude Oorlog nog altijd een strategisch kernwapenarsenaal van tussen de zes- en zevenduizend kernkoppen. De voornaamste bepaling van het verdrag is, dat dit arsenaal van de twee nucleaire grootmachten over tien jaar moet zijn teruggebracht tot 1700 à 2200 kernkoppen.

Het verdrag verplicht echter niet tot het vernietigen van de overige kernkoppen. In plaats hiervan mogen de kernkoppen die buiten actieve dienst gesteld worden, in reserve worden opgeslagen. Zo kan de strategische overkill in korte tijd weer gebruiksklaar worden gemaakt. Het verdrag verschaft de Verenigde Staten zodoende de gewenste flexibiliteit voor hun kernmacht. Beide partijen mogen immers eenzijdig de samenstelling en de structuur van hun strategische kernmacht bepalen.

De National Security Strategy (NSR), die het Witte Huis vervolgens in september publiceerde, trok veel aandacht vanwege de aankondiging dat eventueel 'pre-emptieve' actie zal worden ondernomen tegen schurkenstaten en terroristische groepen.

Het begin december gepubliceerde document over massavernietigingswapens is in zekere zin een aanvulling op de NSR. Naast de traditionele maatregelen van diplomatie, multinationale wapenbeheersing en export controles, noemt het document counterproliferation als instrument om een halt toe te roepen aan de proliferatie van massavernietigingswapens. Het gaat hierbij onder meer om de inzet van militaire middelen, waaronder - zoals in het begin vermeld - nucleaire wapens.

Het beleid van de regering-Bush op het gebied van kernwapens is een nieuw voorbeeld van Amerikaanse unilateralisme. Het is in strijd met de slotverklaring van de toetsingsconferentie van het Non-Proliferatieverdrag (NPV) van mei 2000, waarin de officiële kernwapenstaten, in overeenstemming met artikel 6 van het verdrag, 'ondubbelzinnig' hebben beloofd hun kernwapens ooit weg te zullen doen. Bovendien hebben deze staten in een VN-resolutie een negatieve veiligheidsgarantie op zich genomen tegenover niet-kernwapenstaten die partij zijn bij het in 1968 ondertekende NPV.

In Veiligheidsraad-resolutie 984 van 11 april 1995 aanvaardden de Verenigde Staten dat zij geen kernwapens zullen inzetten tegen niet-kernwapenstaten. Washington hanteerde hierbij wel het voorbehoud dat die waarborg vervalt bij een invasie of bij een daad van agressie op Amerikaans grondgebied indien de aanvallende staat met een kernwapenstaat geallieerd is.

Ten slotte dient bedacht te worden dat nucleaire wapens fundamenteel anders zijn dan welk wapen dan ook, inclusief chemische en biologische wapens. Kernwapens zijn dat altijd geweest en zullen dat blijven. Het Amerikaans beleid ten aanzien van massavernietigingswapens en de ontwikkeling van mini-kernwapens verlaagt echter de atoomdrempel, vervaagt het onderscheid tussen nucleaire en chemische en biologische wapens, ondergraaft het NPV, en is een uitnodiging voor andere landen om ook nucleaire wapens te verwerven. Kortom, het Amerikaanse 'do as I say, not as I do'-beleid ondermijnt juist de Amerikaanse pogingen een halt toe te roepen aan de verspreiding van massavernietigingswapens.