Wie wint er eigenlijk? : Verkiezingen, geld en Amerikaans buitenlands beleid

Amerikaanse burgers lijken genoeg te hebben van landelijke politiek. Ze blijven bij federale verkiezingen in steeds groter getale weg van de stembus. Aan buitenlands beleid wijden zij bijzonder weinig gedachten. Politieke partijen en politici bieden nauwelijks tegenwicht aan dit gebrek aan internationale interesse. Sinds het eind van de Koude Oorlog zijn buitenlandse ontwikkelingen - althans schijnbaar - minder bedreigend en tegelijkertijd veel verwarrender geworden. Veel politici trekken de aandacht van hun electoraat liever met andere thema?s.

Daarmee krijgen behartigers van particuliere belangen meer ruimte voor pogingen, het buitenlands beleid van de Verenigde Staten hun kant op te sturen. Dit proces wordt versterkt door ontwikkelingen in het Amerikaanse verkiezingsproces.

Verkiezingen worden in de Verenigde Staten nog steeds duurder. De mazen in de federale kieswet zijn tegelijkertijd steeds wijder geworden. Met als illustratiemateriaal de uitwassen rond fondsenwerving in het verkiezingsjaar 1996 wordt in deze notitie de vraag opgeworpen, hoe binnenlandse en buitenlandse vertegenwoordigers van special interests kunnen proberen het buitenlands beleid van de Verenigde Staten hun kant op te sturen door financieel te investeren in Amerikaanse verkiezingen.

Vier categorieën spelers worden onderscheiden: buitenlandse overheden, buitenlandse bedrijven met belangen in de Verenigde Staten, Amerikaanse bedrijven met belangen in het buitenland, en special interest groeperingen. Van deze vier worden mogelijke motivaties, strategieën en pakkansen in kaart gebracht.

De officiële onderzoeken naar electorale schandalen uit 1996 waren vooral gericht op wetsovertredingen door buitenlandse spelers en hun Amerikaanse handlangers. De resultaten bleven opvallend achter bij de verwachtingen. Toch liggen er wel degelijk risico?s op de loer voor de integriteit van verkiezingen en van buitenlands beleid van de Verenigde Staten. Zij schuilen echter veel meer in de wettelijke mogelijkheden die bepaalde kapitaalkrachtige binnenlandse spelers kunnen benutten. Het dichten van de mazen in de wet wordt bovendien door een aantal praktische en principiële overwegingen bemoeilijkt.

Verpersoonlijking van de politiek en privatisering van verkiezingscampagnes zijn processen die ook in Europa aan belang winnen. Ze kunnen een bedreiging vormen voor de integriteit van de politieke besluitvorming. Europese landen doen er verstandig aan zich aan de negatieve Amerikaanse ervaringen te spiegelen.