Internationale Veiligheid en Defensie in de verkiezingsprogramma’s
- De Tweede Kamerverkiezingen vallen samen met een geopolitiek kantelpunt: Europa versterkt zijn defensie, maar blijft kwetsbaar voor Rusland en onzeker over de VS
- Partijen delen zorgen over Rusland en China, maar verschillen sterk over over bondgenootschappen, afhankelijkheden en de toekomst van de internationale rechtsorde
- Vrijwel alle partijen willen meer geld voor defensie, maar verschillen over de verdeling, de kosten en de offers van de samenleving
- Internationale veiligheid en defensie vormt daarmee een belangrijk thema: er valt écht iets te kiezen
Kiezen op een Kantelpunt
Voor Nederland bevinden internationale veiligheid en defensie zich op een kantelpunt. De snel veranderende geopolitieke verhoudingen, de toenemende dreiging aan de randen van Europa en de druk op het internationale rechtsorde dwingen tot scherpe, ingrijpende keuzes over onze rol in de wereld en de inrichting van ons defensiebeleid.
In vergelijking met eerdere verkiezingen is zowel bij de bevolking als bij de meeste politieke partijen de dreigingsperceptie sterk toegenomen. Met name over de dreiging van Rusland bestaat er sinds de Russische invasie van Oekraïne politieke overeenstemming, met uitzondering van enkele partijen op de flanken van het politieke spectrum.
Veel partijen zien ook China als een bedreiging, vooral vanwege de strategische afhankelijkheid van grondstoffen, digitale infrastructuur en technologie. Hybride oorlogsvoering wordt ook als een groeiend probleem beschouwd. Dit sluit aan bij de uitkomsten van de Clingendael Buitenland Barometer, waaruit blijkt dat hybride dreigingen en oorlog Nederlanders verenigen in hun zorgen.
Heikele kwesties
De meningen verschillen vooral over een aantal gevoelige kwesties, zoals de toekomstige verhouding met de Verenigde Staten. Sommige partijen zien geen probleem in Europese/ Nederlandse afhankelijkheid van de VS en pleiten zelfs voor een intensievere samenwerking. Andere partijen spreken zich daar juist krachtig tegen uit. Deze verschillen komen voort uit uiteenlopende wereldbeelden: sommigen hechten veel waarde aan oude partnerschappen, anderen zien dit als hét moment voor Europa om een onafhankelijke veiligheidsactor te worden. Sommige partijen zien ook kansen om nieuwe allianties te vormen met opkomende machten. Een aantal partijen gelooft in een gelaagde strategie waarin al deze elementen een rol spelen.
Partijen verschillen vooral van mening over de manier waarop en de mate waarin de samenleving offers moet brengen voor de fors hogere defensie-inspanningen. Zo spreken vrijwel alle partijen hun steun uit voor Oekraïne in de strijd tegen Rusland, maar ze verschillen over de vraag hoeveel geld en wapens er naartoe moeten.
Dat ziet men ook terug in de discussie over de verhoogde NAVO-norm. Bijna alle partijen steunen extra defensie-uitgaven. Een kleinere groep wil daadwerkelijk voldoen aan de NAVO-norm, en de helft van de partijen onderbouwt dit ook concreet in hun CPB-doorrekeningen voor 2030 en 2035.
Ingrijpende keuzes
Uit de doorrekeningen van het CPB blijkt dat bij alle partijen de staatsschuld, zeker op lange termijn, flink zal oplopen. Dat gegeven zal, samen met de druk op de natuur en ruimte in Nederland, tot ingrijpende politieke keuzes leiden. Veel partijprogramma’s gaan deze nu nog uit de weg. Het veiligheidsvraagstuk, en de daaraan gekoppelde vraag hoe we dat gaan betalen, staat hoe dan ook hoog op de politieke agenda - en zal daar naar verwachting ook in de toekomstige kabinetsformatie blijven.
