Clingendael-experts over coalitieakkoord 'Aan de slag'
“Geopolitiek besef moet doorklinken in alle beleidsterreinen.” Het staat op pagina 31 van het coalitieakkoord Aan de slag, waarover de Tweede Kamer dinsdag 3 februari debatteert. In de multipolaire wereld waarin Nederland is beland en waarin grootmachten opnieuw op alle terreinen macht en dwang uitoefenen, ademt deze zin realisme. Het woord geopolitiek kwam decennialang nauwelijks voor in nationale coalitieakkoorden, nu maar liefst tien keer. Maar hoe moet Nederland daarmee aan de slag? Vijftien Clingendael-experts leveren input voor een debat daarover.
Louise van Schaik - hoofd afdeling European Union & Global Affairs
“Ik zie veel energie- en aanverwante maatregelen, maar het is de vraag of de energietransitie met alle mooie genoemde maatregelen genoeg wordt aangezwengeld, ook omdat nieuwe digitale technologieën als AI de vraag naar energie vergroten. Dit kan betekenen dat leveranties van fossiele brandstoffen uit andere landen nog steeds als geopolitiek drukmiddel tegen Nederland kunnen worden gebruikt. Dat risico bestaat niet alleen bij ondemocratische landen, maar ook bij de gasleveranties uit de VS.''
Bob Deen - hoofd afdeling Security
“Om de echte olifant in de geopolitieke kamer, Donald Trump, loopt de coalitie op kousenvoeten heen. De kans is echter reëel dat Trump de komende kabinetsperiode nog véél meer stenen in de geopolitieke vijver zal gooien en de VS verder van Europa zal vervreemden. Dat vraagt niet om business as usual, maar om uitzonderlijke stappen in uitzonderlijke tijden: het versneld afbouwen van afhankelijkheden van de VS, een Europees geopolitiek plan-B om de NAVO versneld te europeaniseren voor het geval dat het plan-A(merika) niet langer werkt en een slagkrachtige diplomatie die niet alleen plichtmatig zegt dat we de internationale rechtsorde zullen blijven bevorderen, maar ook nieuwe bondgenootschappen smeedt om dat mee te doen.”
Rem Korteweg - programmaleider geopolitiek van handel en de VS
“Goed nieuws dat de nieuwe coalitie vrijhandel omarmt om de onafhankelijkheid van Nederland te versterken. Nieuwe handelsverdragen zijn een essentieel ingrediënt om toevoerketens te diversifiëren, weerbaar te zijn ten opzichte van economische dwang en nieuwe markten aan te boren. Ook bieden nieuwe, of verdiepte, handelsakkoorden aanknopingspunten om de geopolitieke banden met ‘like-minded’ midden-machten zoals Indonesie, Australia of Canada, aan te halen.”
Maaike Okano-Heijmans – programmaleider geopolitiek van technologie
“Goed dat technologische innovatie en digitale onafhankelijkheid duidelijk in het akkoord staan. Zorg wel dat maatschappelijke organisaties in alle lagen zullen meedoen en -denken. Juist zij helpen oog te houden op een eigen Nederlands-Europese weg, en ongewenste AI-investeringen en surveillance kapitalisme te voorkomen.”
Erwin van Veen - programmaleider Midden-Oosten
“Nederlandse regeerakkoorden laten het Midden-Oosten vaak links liggen. Dat is opvallend gezien de strategische rol van Turkije en de Golfstaten, probleemgevallen Iran en Israël, en een instabiele Levant. Aan de slag is geen uitzondering. Het laat een kans liggen om strategische piketpaaltjes uit te zetten in een veranderende wereldorde.”
Kars de Bruijne - programmaleider West-Afrika en de Sahel
“Het Kabinet Schoof voerde de grootste bezuiniging ooit door in het ontwikkelingshulp budget: 2,4 miljard vanaf 2027. In de slipstream werd ontwikkelingshulp omgevormd om drie nationale belangen te dienen: veiligheid, handel en migratie. De huidige coalitie zet deze lijn door, maar met meer oog voor geopolitiek: het tegengaan van de invloed van China en Rusland in het mondiale zuiden en het beter koppelen van Nederlands beleid aan Europese inzet. Dat is verstandig in een tijd waarin Europa niet alleen militair op eigen benen moet staan maar de competitie aan moet gaan om (nieuwe) partners.”
Annelies van Vark & IJle Stelstra - senior-onderzoekers weerbaarheid
“Wie goed leest, treft een versnipperde benadering van maatschappelijke weerbaarheid aan. Een integraal beeld of visie is de komende jaren nodig om tot een whole-of-government en een whole-of-society benadering te komen om maatschappelijke weerbaarheid te vergroten. Een aparte minister of staatssecretaris voor maatschappelijke weerbaarheid, zoals onder andere Zweden en Denemarken die in de afgelopen jaren hebben aangesteld, is nu nodig.”
René Cuperus - senior-onderzoeker Europa
“De heropbouw van een concurrerend en (militair) weerbaar Europa, de klimaatdoelen, de landbouwtransitie, de populistische migratiecrisis: dat zijn once-in-a-lifetime generationele opgaven. Die vragen, juist in de kwetsbare, gepolariseerde westerse democratieën van deze tijd, niet om ‘prudent’ begrotingsbeleid met forse bezuinigingen die vooral de onderkant van de samenleving raken, maar om meer wijsheid.”
Bart van den Berg & Erik Stijnman - programmaleider veiligheid en defensie / senior onderzoeker veiligheid en defensie
“Het blijft vooralsnog onduidelijk welke capaciteiten met de nieuwe investeringen in Defensie worden versterkt en welk effect wordt nagestreefd. Het risico bestaat dat het budget leidend wordt, in plaats van het beoogde resultaat. Problemen bij Defensie om op te schalen blijven vooralsnog niet benoemd. Herstel van militaire capaciteiten kost tijd na jaren van bezuinigingen. Juist daarom is scherp toezicht nodig op de besteding van de wettelijk vastgelegde 3,5% van het BBP aan kerncapaciteiten. Daarnaast ontbreekt een heldere visie op de 1,5% aan ondersteunende investeringen, zoals mobiliteit. Zonder duidelijke kaders dreigen interdepartementale discussies en uiteenlopende belangen de uitvoering te vertragen en te versnipperen”
Auke Venema - senior-onderzoeker veiligheid en defensie
“Voor het afbouwen van de afhankelijkheid van de VS op materieelgebied en de versterking van de Europese defensie-industrie stelt deze coalitie concrete doelstellingen. Dat is voor het eerst. Het streven is 40 procent van de Nederlandse defensieaankopen en -productie met Europese partners te doen, en 50 procent in te kopen bij Nederlandse en Europese ondernemers.”
Martijn Pluim - directeur Clingendael Academy
“De geopolitieke ambities uit het akkoord veronderstellen een versterking van de diplomatieke capaciteit. De aangekondigde uitbreiding van het postennet is een relevant signaal, maar zal moeten worden aangevuld met verdere investeringen in strategische analyse, diplomatieke vaardigheden en regionale expertise.”
Anouk Pronk & Warner ten Kate - onderzoeker migratie / programmaleider migratie
“Snelle oplossingen voor een hervorming van het asielsysteem in samenwerking met landen van herkomst en transit zijn er niet. Daarom zijn de intenties voor een asieltop en diplomatieke initiatieven zeer welkom. Een kleinere groep van gemotiveerde (zowel Europese als non-Europese) landen zou, samen met migratie-experts, het voortouw kunnen nemen om echt tot veranderingen te komen die betekenis hebben.”
Volg het Tweede Kamerdebat op dinsdag 3 februari vanaf 14:00u hier.
Regelmatig bijgepraat worden over geopolitiek en wat dat voor Nederland betekent? Luister naar onze wekelijkse podcast Wereldupdate. Iedere donderdagavond een nieuwe aflevering.
