Clingendael Defensiebarometer: Meer veiligheid, maar tegen welke prijs?
Nederlanders erkennen het belang van defensie in een veranderende en meer onzekere wereldorde, maar zijn ook uitgesproken over welke maatschappelijke en financiële prijs daarvoor acceptabel is. Dat blijkt uit nieuw opinieonderzoek van Clingendael. Draagvlak voor defensie is breed aanwezig maar niet onvoorwaardelijk: Nederlanders zijn weliswaar bereid fors te investeren in defensie, maar twijfelen aan het vermogen van de overheid dit geld goed te besteden, en willen niet dat hogere defensie-uitgaven worden gefinancierd via bezuinigingen op sociale zekerheid en de zorg of via verhoging van de belastingen.
Het idee van internationale samenwerking geniet veel draagvlak
Nederlanders hechten sterk aan internationale samenwerking en collectieve veiligheid. Europese bondgenoten, zoals Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Polen, worden breed gezien als bondgenoten. Ook internationale samenwerkingsverbanden, zoals de EU, de NAVO en bilaterale defensiesamenwerking tussen landen, kunnen rekenen op brede maatschappelijke steun.
De perceptie over de VS is veranderd
Tegelijkertijd laat de barometer zien dat de relatie met de Verenigde Staten fundamenteel is veranderd. De VS wordt door veel Nederlanders gezien als een noodzakelijke partner, niet meer als een vanzelfsprekende bondgenoot. Ook India, China en Turkije worden door Nederlanders voornamelijk gezien als noodzakelijke partners. Dat de Verenigde Staten in dezelfde categorie is terechtgekomen, illustreert hoe de status van de VS in de perceptie van de Nederlandse bevolking is veranderd. Een meerderheid van de Nederlanders vindt ook dat het huidige Amerikaanse beleid kan leiden tot het uiteenvallen van de NAVO. Deze combinatie van afhankelijkheid én wantrouwen verklaart waarom veel Nederlanders tegelijkertijd voorstander zijn van meer Europese militaire zelfstandigheid en versterkte Europese defensiesamenwerking.
Tijdens de NAVO-top in 2025 is afgesproken dat defensie-uitgaven worden verhoogd. Wat vindt u van deze 5%?
Steun voor Defensie, zorgen over de doelmatigheid van uitgaven
Binnen de samenleving bestaat ruim draagvlak voor de taken en activiteiten van Defensie, zowel uitgevoerd nationaal als internationaal. Nederlanders zijn echter terughoudend over een meer assertieve militaire rol, zoals het met geweld ingrijpen in buitenlandse conflicten. Daarnaast bestaan er duidelijke zorgen over het vermogen van de krijgsmacht om haar taken effectief uit te voeren en over de doelmatigheid van de extra defensie-investeringen. Hoewel verhoogde defensie-uitgaven op breed draagvlak kunnen rekenen, is het vertrouwen beperkt dat de overheid deze middelen effectief en doelmatig zal besteden. De manier waarop de verhoogde uitgaven bekostigd dienen te worden, verdeelt de Nederlanders: verhogingen van de vermogensbelasting en het extra belasten van het bedrijfsleven kunnen rekenen op een kleine meerderheid. Stevige consensus bestaat er over de terreinen waar niet op bezuinigd mag worden: zorg en sociale zekerheid.
De komende jaren gaat er meer overheidsbudget naar defensie. Welke onderstaande stelling ligt het dichtst bij uw eigen mening?
Vindt u dat de volgende maatregelen genomen moeten worden om de NAVO-norm te halen?
Steun voor een maatschappelijke dienstplicht, niet voor een militaire variant
Er bestaat veel steun voor een brede maatschappelijke dienstplicht, in tegenstelling tot een uitsluitend militaire dienstplicht. Nederlanders lijken daarmee een verplichte bijdrage aan de samenleving acceptabeler te vinden dan een verplichte militaire inzet. Tegelijkertijd geeft een aanzienlijk deel van de Nederlanders aan niet bereid te zijn te vechten voor de verdediging Nederland, of daarover te twijfelen. Waar Nederlanders internationale samenwerkingsverbanden als erg belangrijk beschouwen, is hun persoonlijke bereidheid om daarvoor te vechten aanzienlijk lager, gemiddeld is slechts 20 procent daartoe bereid. Nominaal gaat dit echter nog steeds om grote aantallen Nederlanders die bereid zijn zich actief in te zetten voor de verdediging van Nederland en bondgenoten. Dit geheel laat zien dat maatschappelijk draagvlak voor Defensie en veiligheid ruim aanwezig is en vaak samenhangt met bredere vormen van maatschappelijke bijdragen en collectieve weerbaarheid.
