Geopolitiek changement
op het wereldtoneel
Een foresightstudie
Clingendael Strategische Monitor 2025-‍2030
Januari 2025
Koen Aartsma, Liam Klein & Chiara Schrader

Het geopolitieke wereldtoneel verandert ingrijpend. Deze verandering zal de komende jaren ook de Nederlandse nationale veiligheid en de internationale rechtsorde beïnvloeden. Geopolitieke ontwikkelingen en schokken – moedwillig en niet moedwillig – kunnen de bestaande internationale omgeving doen veranderen als ware het een wisseling van het decor in het theater: een changement. De komende jaren dienen we met geopolitiek changement rekening te houden. Deze changements kunnen snel plaatsvinden en met zeer grote gevolgen.

Daarbij heeft het wereldtoneel er veel en verschillende geopolitieke spelers bijgekregen. Grootmachten, opkomende (en afkalvende) machten, verstorende spelers en onconventionele spelers. Het brengt een proliferatie aan ideologieën en belangen met zich mee. Het geopolitieke tijdsgewricht van vandaag de dag vraagt van die actoren een hoge mate van weerbaarheid en aanpassingsvermogen.

De Clingendael Strategische Monitor 2025-2030 stelt de volgende geopolitieke actoren centraal:

In deze foresightstudie stellen we de vraag hoe deze actoren in de wereld staan, hoe de interactie tussen deze actoren eruit zou kunnen zien en hoe deze actoren – individueel of gezamenlijk – invloed en impact op het wereldtoneel en onze nationale veiligheid kunnen hebben.

Figuur 1
Leeswijzer Clingendael Strategische Monitor 2025-2030. Drie manieren om door de tekst te navigeren.
Figuur 2
Schematisch overzicht van de hoofdrolspelers per scenario.