De aanleiding voor Musks nieuwe ambities is een uit de hand gelopen woordenwisseling op X met de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro. Al in juli 2024 had Musk Maduro op X uitgemaakt voor een “dictator” die via “grootschalige verkiezingsfraude” aan de macht zou zijn gekomen.[133] Kort na het aantreden van de nieuwe Amerikaanse regering slaat de vlam weer in de pan. Maduro plaatst op 13 januari 2026 een bericht op X waarin hij de Republikeinse Partij, en Musk in het bijzonder, van hypocrisie beticht. De strekking van Maduro’s bericht is dat de Republikeinen zich sinds 2020 (“Stop the steal”) volstrekt paranoïde hebben getoond over het gevaar van verkiezingsfraude, terwijl ze in de presidentsverkiezingen van 2024 zelf bereid bleken om fraude te begaan mocht de uitslag tegenvallen. Hoe durft de huidige Amerikaanse regering met het vingertje te wijzen? Musk reageert met een GIF van een tierende Nicolas Cage, waarna de half spottende, half agressieve digitale reacties elkaar in rap tempo opvolgen. De volgende ochtend besluit Musk dat hij de plicht heeft om zich voor de wereldwijde vrijheid van meningsuiting in te spannen.

Musk dringt met grote urgentie aan op een privé‑ontmoeting met Peter Thiel en Palmer Luckey, twee andere grote techondernemers en Republikeinse filantropen. Tijdens de ontmoeting blijken zij echter niks te voelen voor de buitenlandse missie die Musk voorstelt: eerst maar eens zorgen dat Amerika zelf “weer groots” wordt, dan eventueel de blik verleggen. Na een ongemakkelijk gesprek besluit een geagiteerde Musk om dan maar het heft in eigen handen te nemen. Dit zal de zoveelste keer worden dat hij de nay-sayers eigenhandig ongelijk moet gaan bewijzen…

Op zijn eigen platform X kondigt Musk op 10 april 2026 “Operation Xodus” aan, vernoemd naar de Bijbelse ontsnapping uit Egyptische slavernij. “Onze missie,” zo leest het eerste bericht, “is een revolutie in het Amerikaanse buitenlandbeleid. In plaats van interventies en coups gaan wij vrijheid op een geweldloze, intelligente, creatieve manier verspreiden, zonder dat het volk het moet ontgelden.” Net zoals hij eind 2024 voor DOGE een vacature op X had geplaatst, plaatst Musk ook nu op X een oproep: “Freedom Musketeers” gezocht.[134] Kandidaten moeten een “exceptioneel cv” hebben. Musk zegt vooral geïnteresseerd te zijn in specialisten op het gebied van media en communicatie, informatica (vooral cybersecurity), en een scala aan rechtsdomeinen. Daarnaast moeten kandidaten een “bewezen affiniteit hebben met het vrijheidsideaal,” hetgeen getoetst zal worden aan de hand van iemands timeline op diverse sociale media. Aanmeldingen stromen binnen van over de hele wereld. Noord-Amerika is natuurlijk ruim vertegenwoordigd, maar ook bijvoorbeeld Azië en Europa leveren Musketeers.

Het eerste doelwit van Operation Xodus is het Venezolaanse regime. Vanaf juni 2026 ontvouwt zich een campagne tegen Maduro’s regering die het prototype moet vormen voor latere campagnes. Via betalingen in cryptocurrencies worden lokale Musketeers ingehuurd om met onderwaterdrones aan land gebrachte Starlink terminals op te zetten op dichtbevolkte punten in het land.[135] Deze terminals hebben een veel groter bereik dan eerdere commerciële varianten, die vooral voor individuele huishoudens bedoeld waren.[136] Op die manier krijgen delen van de Venezolaanse bevolking plotseling toegang tot het ongecensureerde vrije internet. In juli krijgt de website van Operation Xodus een pagina speciaal gericht aan de bevolking van Venezuela. Door Musk betaalde influencers presenteren gelikte filmpjes die uit moeten leggen wat vrijheid inhoudt en hoe men zich “vrij” gedraagt. Musks critici wereldwijd – zowel linkse stemmen in het Westen als Russische en Chinese stemmen – wijzen meteen op de betuttelende toon van deze filmpjes, die naadloos aan zou sluiten bij het klassieke “neokolonialisme” van het Amerikaanse buitenlandbeleid. Maar de felste reactie komt uiteraard vanuit het Venezolaanse regime. Er komt een nieuwe repressiegolf op gang. Verschillende Starlink-terminals worden, met hulp vanuit Rusland, opgespoord en vervolgens aan het Oekraïense front ingezet. Maduro kondigt aan dat er voortaan een prijs op Musks hoofd staat als “staatsvijand nummer één.” Vanuit Washington: oorverdovende stilte.

Musk noemt “Fase 1 van Operation Xodus” een succes. Maar bezoekersaantallen van de website lijken uit te wijzen dat slechts weinig Venezolanen geïnteresseerd waren in de influencer-filmpjes. Daarom wordt binnen Musks team besloten om toekomstige campagnes iets anders in te richten.

In 2027 en 2028 vinden twee nieuwe campagnes plaats, ditmaal richting de regimes van Cuba en Nicaragua. Starlink wordt wederom gebruikt om de bevolking toegang te verschaffen tot het internet. De rest is dit keer echter anders. Via allerlei omwegen krijgen lokale oppositiebewegingen in Cuba en Nicaragua financiële steun en strategisch advies mits ze garanderen zich hard te zullen maken voor het vrije woord. Lokale journalisten krijgen ook financiële steun om de overheid aan de tand te blijven voelen. Musk vraagt President Trump achter de schermen om nieuwe sanctiepakketten en andersoortige pressiemiddelen. In het internationale debat over deze campagnes vragen dezelfde critici die eerder vielen over het “neokolonialisme” van Operation Xodus zich nu af wat er over is gebleven van Musks belofte om vrijheid op zo’n manier te verspreiden dat de lokale bevolking volledig gespaard zou blijven.

Na deze experimenten in “Amerika’s achtertuin” voelen Musk en zijn team zich klaar voor een uitdaging van een iets ander kaliber. In zijn typische bombastische bondigheid kondigt Musk in juni 2029 op X aan dat “binnenkort de grootste operatie ten behoeve van vrijheid zal plaatsvinden sinds de landingen in Normandië.” Na een korte speculatieronde over de betekenis van deze woorden maakt een nieuwe post duidelijk welk doelwit Musk voor ogen heeft. Een meme van Musk verkleed als Djengis Khan, met een adelaar in de achtergrond, maakt een einde aan de geruchten. The Great Firewall van China, ’s werelds grootste dictatuur, lonkt.[137] De wereld houdt zijn adem in voor de eventuele consequenties van deze naderende bestormingspoging…

Machtige privé-actoren oefenen al een tijdje een grote invloed uit in de geopolitiek. Via lobby’s, oligarchische staatsinrichtingen en campagnedonaties kunnen bedrijven en individuen de politiek en het beleid sturen. In die zin vertegenwoordigt Elon Musk in Scenario 7 in de breedst mogelijke zin het fenomeen van de toegenomen rol van privékapitaal in de (geo)‌politiek. Daarnaast zien we dat specifiek techbedrijven buitengewoon veel gewicht in de schaal kunnen leggen, omdat hun diensten en producten vaak net zo onvervangbaar als onmisbaar zijn in onze complexe, voor een groot deel gedigitaliseerde maatschappijen. Daardoor representeren Musk en zijn activiteiten in dit scenario ook de veranderde verhoudingen tussen overheid en hoogtechnologische bedrijven. In plaats van overheden en staatsinvesteringsbanken die de regie over R&D en over de geostrategische inzet van technologieën stevig vasthouden, zien we in dit scenario een techspeler die zelf bepaalt wat er waar ontwikkeld en ingezet wordt en met welk politiek doel. In dit scenario bedanken Peter Thiel en Palmer Luckey voor het project dat Musk hen voorlegt. Maar dat hoeft in de realiteit niet zo te lopen. Het is voorstelbaar dat ook andere Republikeinse “techno-utopians” zich gaan wagen aan een vergelijkbare missie, of zich aansluiten bij die van Musk.

Elon Musk vertegenwoordigt echter niet alleen bredere ontwikkelingen. Hij is ook een geval (en gewichtsklasse) apart. Door zijn inspanningen rondom de Amerikaanse presidents­verkiezingen is Musk een belangrijke aandeelhouder van de Republikeinse Partij geworden. Met zijn rol in de Department of Government Efficiency (DOGE) kan Musk in potentie één van de machtigste figuren in Washington worden. In combinatie met zijn commerciële imperium, dat hem één van de rijkste mensen op aarde maakt, is de invloed van de privé-actor Elon Musk werkelijk historisch. Het hoofdthema van Scenario 7 is het grote risico dat kleeft aan zulke ongeëvenaarde machtsconcentratie in een “gewone” burger. In het scenario krijgt Musk een hoge mate van autonomie van de Amerikaanse overheid. Het is goed voorstelbaar dat Musk van het Witte Huis de ruimte krijgt om zelf ook steeds meer een soort “buitenlandbeleid” te ontwikkelen. Daarbij is het mogelijk dat het Witte Huis een oogje dichtknijpt of dat het Musk als een soort proxy-actor om zelf plausibele ontkenning (plausible deniability) te winnen.

Wat deze mogelijkheid extra zorgwekkend maakt in het specifieke geval van Elon Musk is zijn opmerkelijke wereldbeeld en sterke ideologische gedrevenheid. Musks algemene modus operandi (en kracht) is de haast maniakale toewijding waarmee hij zich op projecten stort die hij belangrijk acht. Als Musk daadwerkelijk besluit dat de vrijheid van meningsuiting (door hem) gered moet worden, dan bestaat de kans dat hij als een olifant door de geopolitieke porselein­kast gaat stampen. Daarmee is zijn kracht ook zijn zwakte.

Tijdens zijn overname van Twitter in 2022 bleek dat Musk niet van de zachte aanpak is. Als Musk zich actief met de geopolitiek gaat bemoeien, dan zal hij dat op een radicale, doortastende, verrassende wijze willen doen. Bovendien bleek tijdens zijn confrontatie met de rechterlijke macht van Brazilië om vermeende wetsovertredingen van X dat winstmaximalisatie niet altijd Musks hoofddoel is. Als het gaat om een principekwestie, zoals de verdediging van (zijn radicale interpretatie van) vrijheid, is Musk goed in staat om zijn economische belangen en die van de rest van de wereld van secundair belang te maken of zelfs geheel opzij te zetten.

Musks persoonlijke trekjes en eigenaardigheden worden op deze manier geopolitieke kwesties van potentieel mondiaal belang. De “Context” en de eerste twee alinea’s van Scenario 7 maken samen drie zaken inzichtelijk over de persoonlijkheid van Elon Musk: (1) hij lijdt aan grootheidswaan (“Context”), (2) hij vecht persoonlijke vetes voortdurend uit alsof het in het publiek belang is (eerste alinea), en (3) hij trekt zich weinig aan van bezwaren en tegenspraak, zelfs van figuren voor wie hij respect heeft. Die persoonlijke eigenschappen hebben in dit scenario wereldwijde repercussies.

Ook voor Nederland in/en de EU en de NAVO zijn er belangrijke repercussies. Ten eerste zal Musks buitenlandse avonturisme in dit scenario onze eigen buitenlandse doelstellingen kunnen onder­graven. Musks hypothetische activiteiten in Venezuela dienen bijvoorbeeld niet het Nederlandse belang. Hardere repressie en nieuwe mensenrechtenschendingen vormen geenszins onze doelstellingen, een nieuwe exodus van Venezolaanse vluchtelingen heeft grote gevolgen voor de ABC- en BES-eilanden, en de destabilisering van Maduro’s regime biedt nieuwe kansen aan de kartelbazen waarop het regime steunt. Het scenario eindigt met Musks intentie om China te “bevrijden.” Sinds de Tiananmenplein-protesten van 1989 is de Chinese Communistische Partij doodsbang voor een vrijheidsstrijd van onderaf. De gevolgen van een Communistische Partij die zich in het nauw gedreven voelt door een “westerse” agent met nauwe banden met het Witte Huis kunnen zeer groot zijn. Daarbij maakt het niet uit dat Musk in feite alleen opereert, de perceptie van “westerse” betrokkenheid kan al genoeg schade aanrichten.

Ten tweede kunnen eventuele geopolitieke pet projects van Musk ons ook op directere wijze raken. Steve Bannon, een beruchte adviseur uit Trumps eerste termijn, stond erom bekend dat hij in Europa een netwerk aan rechts-populistische bewegingen probeerde op te zetten. In een vervolgontwikkeling binnen dit scenario zou Musk de mantel van Bannon op kunnen nemen. Musk is door zijn economische importantie veel invloedrijker dan Steve Bannon. Een risico in dit scenario is dat overheidskritische en eurosceptische geluiden binnen de EU wel eens flink ondersteund kunnen gaan worden, mogelijk ook met illegitieme middelen, door dergelijke “Bannon 2.0”-initiatieven van een uiterst gedreven miljardair. Wat zo’n ontwikkeling binnen het scenario nog plausibeler maakt, is dat Musk zijn persoonlijke vetes vaak zijn politieke intenties laat inkleuren. En na de ruzie met voormalige mededingingscommissaris Thierry Breton heeft Musk met de EU mogelijk nog een appeltje te schillen.

Ondanks de risico’s en gevaren die het scenario probeert te markeren, is er wel degelijk een ambiguïteit rondom Musks optreden, hetgeen interessante strategische dilemma’s oplevert. Elon Musk wordt in dit scenario niet alleen als geopolitieke verstoorder neergezet. Hij wordt ook geschetst als een pragmatische ondernemer die misstappen gemakkelijk en snel kan corrigeren. Musks idealen komen deels overeen met die van Nederland en de EU. Komen zijn visies genoeg met die van ons overeen (op dit terrein althans) dat sommige van zijn acties in het scenario wellicht zelfs wenselijk zijn? Zijn kritiek op onvrije landen wordt door Nederland gedeeld. In het scenario financiert hij onafhankelijke journalisten voor degelijk onderzoek naar overheidsrepressie Hoe kijkt Nederland naar dergelijke nieuwe (private) vormen van (buitenlandse) “inmenging” in de interne aangelegenheden van andere landen? Zou hier wellicht gesproken moeten worden van een nieuwe vorm van “neokolonialisme”? En wat als Elon Musk zijn “vrijheidspijlen” ook op ons gaat richten? Is onze wetgeving bestand tegen deze nieuwe mate van politieke beïnvloeding? Zal Musk libertarische en radicaal- (of extreem-)rechtse bewegingen in Europa een financieel en technologisch steuntje in de rug geven en zo ja, wat valt daar tegen te doen?

Nota Bene: Vlak voor het uitbrengen van dit rapport bleek dat hetgeen we in deze analyse beschreven gedeeltelijk al bewaarheid wordt: Elon Musk schijnt voornemens te zijn om de Britse Nigel Farage en de Duitse Alternative fur Deutchland (AfD) financieel te gaan ondersteunen. Het scenario maakt inzichtelijk hoe Musk potentieel nog een aantal stappen verder zou kunnen gaan in zijn inmengingsactiviteiten.