opkomende
(groot)macht met
werk aan de winkel
Wereldbeeld | De koloniale tijd als pijnlijke les
India is meer dan een natiestaat: het land zet zichzelf graag neer als een beschaving. Met buitengewone culturele en etnische diversiteit en een federaal bestuur (India heeft meer deelstaten dan dat de EU-lidstaten telt en meer dan drie keer zoveel inwoners) wordt India van oudsher bovenal gekenmerkt door pluriformiteit. De laatste jaren wordt de historische pluriformiteit van de grootste democratie ter wereld (en bovendien de “mother of democracy”) van binnenuit overstemd door een groeiende nadruk op een nationalistische hindoe‑identiteit. Het hindoe-nationalisme (hindutva) dat vooral door de heersende partij, de BJP, wordt uitgedragen, impliceert speciale behandeling voor de hindoeïstische meerderheid in India zelf en voor hindoeïstische minderheden in de regio.[31] Het land is trots op zijn status als medeoprichter van de Non-Aligned Movement (NAM) en als hoeder en stem van het Mondiale Zuiden. Maar waar tijdens de Koude Oorlog ideologische solidariteit met de derde wereld en ongebonden landen de koers van India bepaalde, kent India nu vooral een belangengedreven beleid en denkt het transactioneel. Verklaarde solidariteit met het Mondiale Zuiden moet in het heden dan ook in eerste instantie gezien worden als een instrumentalisering van dit belangengedreven beleid. India wil zich daarbij als onafhankelijke “third voice” opstellen, onafhankelijk van grootmachten als de Verenigde Staten, China of Rusland. Veel Europese landen zijn in de ogen van India slecht in het (h)erkennen dat belangen in de geopolitiek een leidende positie innemen en niet idealen.[32] Het hedendaagse Indiase geopolitieke wereldbeeld is in sterke mate gevormd door de Britse kolonisatie van het Indiase subcontinent. India ziet de eigen koloniale geschiedenis als een pijnlijke les. Buitenlandse overheersing, zelfs in lichtere vorm, mag zich nooit meer voordoen. India moet daarom onafhankelijk kunnen opereren (op politiek, economisch en militair terrein) en niet gedwongen kunnen worden om te kiezen. Waar Europese landen recentelijk de draai hebben gemaakt naar “strategische autonomie,” is dit voor India al lange tijd en om historische en principiële redenen imperatief. Vanuit het Indiase wereldbeeld geredeneerd dient het land, net als andere landen dat zouden moeten doen, er rekening mee te houden dat het op het geopolitieke wereldtoneel niet altijd kan rekenen op onvoorwaardelijke steun van zogenaamde “bondgenoten.” Als puntje bij paaltje komt, kiest iedereen voor eigenbelang, en zo hoort het volgens India ook.
Intenties | Op zoek naar grootmachtcapaciteit en -status in een multipolair Azië
India’s voornaamste intentie is een geopolitieke grootmacht worden die zijn kernbelangen zelf kan borgen. Niet alleen omdat dat de logische consequentie is van een belangengedreven buitenlandbeleid, maar ook vanwege de Indiase wens nooit meer een speelbal van koloniale ambities te worden.
Naast het vergroten van de eigen capaciteiten is geopolitieke positionering een belangrijke methode waarmee India in zijn kracht hoopt te komen te staan. Waar India voorheen streefde naar non-alignment, kan zijn beleidsdoel nu beter begrepen worden als multi‑alignment (zie Activiteiten).
De grootste buitenlandse zorg van India betreft niet meer Pakistan, zoals in het verleden het geval was, maar China. India ziet een bedreiging in een Indo-Pacifische regio die gedomineerd wordt door China als regionale hegemoon. Eén van de hoogste beleidsprioriteiten van India is dan ook het bieden van tegenwicht aan Chinese invloed in de regio.
India is in theorie een warm voorstander van het multilateralisme maar het is tegelijkertijd kritisch op de manier waarop het multilateralisme momenteel is geïnstitutionaliseerd. Ontwikkelde economieën hebben te veel invloed in het huidige systeem, volgens India. Om dit te corrigeren wil India de VN van binnenuit veranderen. India is een gematigde hervormer van de multilaterale architectuur, in tegenstelling tot Rusland en China die het systeem (al dan niet op verschillende wijzen) grondig op de schop willen nemen.
Capaciteiten | Grootmacht in spe, met serieuze capaciteitsuitdagingen
Om de grootmachtstatus te bereiken (zie Intenties), probeert India in rap tempo zijn politieke, economische en militaire capaciteiten uit te bouwen.
India zet stappen door de bilaterale banden met een brede variëteit aan landen te versterken. Zo was India in 2023 voor het eerst voorzitter van de G-20, organiseerde het datzelfde jaar tweemaal de “Voice of the Global South Summit” en bezocht premier Modi in 2024 als eerste Indiase premier Oekraïne.
India heeft de afgelopen jaren significante economische groei doorgemaakt en kan in de komende drie tot vijf jaar de op twee na grootste economie ter wereld worden. India is momenteel niet de werkplaats van de wereld zoals China dat wel is, maar Delhi heeft stevig ingezet op de opbouw van een eigen maakindustrie. India profiteert van zijn capaciteit en status als IT- en software-grootmacht om zich te ontwikkelen tot een belangrijke speler in kritische en opkomende technologieën. Denk hierbij aan AI, digitale publieke infrastructuur, de ruimtevaartsector, halfgeleiders en drones.[33]
India moderniseert zijn militaire capaciteiten in brede zin, wat nodig is in de zoektocht naar een machtsbalans met China. India zet specifiek sterk in op het moderniseren en uitbreiden van de maritieme capaciteiten om de belangen binnen de Indische Oceaan regio beter te kunnen beschermen. India liet in 2022 zijn eerste zelfgemaakte vliegdekschip te water en investeert nu nog steeds fors in het versterken van de nucleaire afschrikking op de triade van lucht, land en zee.[34]
India loopt ook tegen grote uitdagingen en bottlenecks aan. Terwijl India zich momenteel steeds meer een grootmacht voelt en toewerkt naar grootmachtstatus (zie Intenties) beschikt het op een aantal vlakken meer over de capaciteiten van een middenmacht.
India’s economie kent grote uitdagingen, zoals stagnerende inkomens, inflatie en ongelijkheid. Ook is de Indiase economie sterk afhankelijk van zijn regionale rivaal China, terwijl de Chinese economische afhankelijkheid van India beperkt is.
De Indiase demografie werkt als een tweesnijdend zwaard. Het biedt enerzijds een enorm (economisch) groeipotentieel maar leidt ook tot grote uitdagingen, zoals een hoge mate van armoede en werkeloosheid – ook onder Indiase jongeren. Dit kan tot politieke onrust leiden.
Ondanks zijn verzwakte staat blijft Pakistan een dreigend buurland dat de aanwending van aanzienlijke middelen op militair- en inlichtingenvlak vereist.
Activiteiten | India als assertieve multi-aligned swing state
Tegenwoordig is India multi-aligned: het kiest bewust voor nauwe samenwerking op meerdere domeinen met verschillende (groot)machten. Dit recente beleid wijkt af van India’s traditionele houding van non-alignment, waarbij het machtsblokpolitiek zo veel mogelijk mijdt.
India werd enerzijds onderdeel van de Quadrilateral Security Dialogue (Quad), samen met de Verenigde Staten, Japan en Australië. Tegelijkertijd werd India ook onderdeel van de Shanghai Cooperation Organization, waar China en Rusland een grote rol in spelen, en is het een belangrijke speler binnen BRICS.
India’s multi-alignment leidt ertoe dat India een spilstaat is waar het de rivaliteit tussen de VS en China betreft en de rivaliteit tussen het Westen en Rusland. In de ogen van veel landen is India waar het gaat om alliantie- en coalitievorming een belangrijke “swing state”, waardoor het strategisch belangrijk is om met India te engageren.
Op politiek, economisch én militair vlak heeft India recentelijk de banden verder aangehaald met de VS, Frankrijk en Israël, maar onderhoudt het tegelijk ook goede, historisch diepgaande, relaties met Rusland. India probeert voor wat betreft zijn militaire afhankelijkheden minder sterk op Rusland als grootste wapenleverancier te leunen en hierin differentiatie aan te brengen. Tegelijk blijft India economisch maar al te graag zaken doen met Rusland en importeert het aanzienlijke hoeveelheden goedkope Russische olie en gas voor zowel interne consumptie alsook voor de doorverkoop (waaronder naar Europese landen).
In zijn streven om China te counteren en een multipolair Azië te bewerkstelligen slaat de balans van India’s multi-alignment in de praktijk in het voordeel uit van strategisch belangrijke partners zoals de VS en de Quad als (veiligheids)samenwerkingsverband. Dit blijft echter een lastige balanceeract, gezien India’s economische afhankelijkheid van China.
India opereert assertiever dan voorheen. Deze assertiviteit blijkt onder meer uit de vorm van inmengingsactiviteiten binnen de Indiase diaspora in westerse landen. Zo wordt India internationaal verdacht van een moord en een moordpoging op Sikh-separatisten in Canada en de VS.[35]
India’s relatie met China stond de afgelopen jaren op een historisch dieptepunt. Ondanks het feit dat China de grootste handelspartner van India is, zetten de Indiase eenzijdige economische afhankelijkheid, territoriale disputen en groeiende Chinese rol en invloed in Zuid-Azië (vanuit India bezien) de relatie onder grote druk.
Kernonzekerheden
Kan de Indiase economie voldoende door blijven groeien en (een mate van) gelijkheid borgen, ook om de demografische uitdagingen het hoofd te bieden?
Kan India doorgroeien tot een mondiale grootmacht, zoals het zich heeft voorgenomen, of blijft India een mondiale middenmacht en “slechts” een regionale grootmacht?
Hoever zal India willen gaan om zijn beleid van multi-alignment in stand te houden, met name in tijden van toenemende grootmachtcompetitie in Azië?[36]
Scenario’s
Scenario’s waar deze actor een hoofdrol in speelt: