Elon Musk is noch een verdediger van de status quo, noch een revisionist. Hij heeft zijn eigen welomlijnde idealen (zie Wereldbeeld) en kiest zijn vrienden en vijanden op basis van die idealen. Zelf zou Musk zeggen dat zijn loyaliteiten bij “de mens” of “het volk” liggen, niet bij machtspolitieke blokken.

Musk heeft ingeschat dat de doelen van Trumps MAGA-beweging (voor nu) – ondanks grote ideologische verschillen - voldoende overeenkomen met zijn eigen doelstellingen om deze beweging in het zadel te helpen en houden. Hij ziet MAGA als de enige effectieve dereguleringsbeweging in de VS.

Omdat Musk dezelfde kosmische strijd tussen vrije creativiteit en bemoeizuchtige overheden op de rest van de wereld projecteert, draagt hij dereguleringsbewegingen in het buitenland een warm hart toe. Hij heeft bijvoorbeeld zijn steun uitgesproken voor de Nederlandse boerenprotesten vanaf 2019 en voor de Argentijnse libertariër Javier Milei.[103]

Als privé-actor met grootse ambities moet Musk het hebben van zakensucces en persoonlijk zendbereik. Daarom probeert Musk zijn zakenimperium verder uit te bouwen en zijn eigen sociale mediaplatform X dominant te maken.

Musk noemt zichzelf een “vrijheidsfundamentalist” maar zijn definitie van vrijheid is selectief. Van vakbonden of kritiek op X moet Musk niets weten.

Om zijn idealen te verwezenlijken, zet Musk in op de integratie van zijn diverse bedrijven.[104] Door deze integratie kan Musk een hoge gebruikswaarde leveren aan consumenten én zijn bedrijven onmisbaar maken bij nationale overheden.

Door zijn directe bezit is Elon Musk één van de rijkste individuen ter wereld. Maar Musks economische potentie ontstijgt zijn bezittingen. Grote groepen beleggers wereldwijd hebben namelijk een semi-religieus geloof in zijn oordeel en de Amerikaanse overheid kan niet zonder zijn diensten. Daardoor kan hij de beurs (alsook de cryptomarkt) bespelen en is hij als ondernemer in zekere zin too big to fail geworden.

Musk heeft een groot informationeel bereik, zowel qua input als output. Musks techbedrijven kunnen grote hoeveelheden data ophalen over gebruikers en de fysieke wereld. Tegelijkertijd heeft Musk zelf een indrukwekkend zendbereik, mede door zijn bezit van het sociale media platform X en de profetische status die hij in de ogen van velen geniet.[105]

Als de voornaamste adviseur van de aantredende president vervult Musk nu een informele rol als Trumps politieke fixer en doorgeefluik. Menig persoon die toegang tot Trump wil, moet langs Musk. De twee heren spreken elkaar voortdurend, en voordat Trump officieel is beëdigd bezoekt Musk al allerlei staatshoofden en hoge ambtenaren in het buitenland (zie figuur 11).

Musks portfolio is sterk toekomstgericht. In plaats van te ondernemen en investeren in rent-seeking sectoren zoals fossiel of vastgoed, zet Musk in op sectoren die gekenmerkt worden door opkomende en disruptieve technologieën (EDTs), zoals groene technologie en AI. Daarmee behoudt Musk de potentie om in de toekomst een nóg uniekere machtspositie te verwerven.

Musk is in zijn besluitvorming onderhevig aan relatief zwakke checks and balances. Aandeelhouders, nationale regulering en consumentenvoorkeuren zijn minder beperkend dan grondwetten, verdragen en politieke oppositie. Daardoor is Musk relatief wendbaar en ongrijpbaar en kan hij verrassend uit de hoek komen. De keerzijde is dat hij de instrumenten mist die staten wél tot hun beschikking hebben: militaire projectiemacht, institutionele vertegenwoordiging bij multilaterale fora, grip op sociaaleconomische en infrastructurele ontwikkeling.

Musks karakter heeft hem ver gebracht maar zit hem soms ook in de weg. Grilligheid en impulsiviteit dragen bij aan zijn ongrijpbaarheid en creativiteit, maar resulteren ook soms in ondoordachte beslissingen.[106]

Met zijn ondernemingen is Musk in een dienstenvacuüm gesprongen dat is ontstaan door de terugtrekking van de overheid na de Koude Oorlog. Binnen het ideaalbeeld van een kleine overheid paste fundamenteel onderzoek, R&D en grote projecten zoals de ruimtevaart niet meer. Met zijn dominantie op deze terreinen symboliseert Musk de vervaging van publiek en privé die onze tijd kenmerkt.

Aangezien de NAVO de verwevenheid tussen publiek en privaat accepteert als een voldongen feit, en Musk deze toejuicht, lijkt het erop dat Musks rol op het geopolitieke toneel verder zal toenemen.[107] Musks onvoorspelbaarheid en ideologische gedrevenheid maken die ontwikkeling risicovol voor de (statelijke) actoren die op hem leunen of de (statelijke) actoren waar Musk zijn pijlen op richt.

Sinds juli 2024 heeft Musk zich ontpopt als een bondgenoot van Trump en de MAGA-beweging. Binnen Trump-II is het de bedoeling dat Musk samen met Vivek Ramaswamy leiding neemt in een commissie met vergaande bevoegdheid om het overheidsapparaat te reduceren (Department of Government Efficiency). Daarmee wordt de symbiose tussen Musk en de Amerikaanse federale regering naar een hoger plan getild.

Omdat Musk opereert vanuit zijn eigen principes (zie Wereldbeeld) kan hij de belangen van Nederland, de samenwerkingen waar Nederland deel van uitmaakt en de internationale rechtsorde zowel ondermijnen als ondersteunen. Musk heeft in 2022 zijn Starlink-satellieten bijvoorbeeld ter beschikking van de Oekraïense strijd tegen illegale Russische bezetting gesteld. Maar Musk is ook deel gaan uitmaken van de MAGA-beweging, met als centraal onderdeel de ontkenning van de legitimiteit van cruciale democratische processen. Vanaf augustus 2024 heeft Musk ook de confrontatie opgezocht met een Braziliaanse Hoge Rechter die X blokkeerde zolang openstaande boetes niet waren betaald.[108] Met beide acties ondergraaft Musk juist weer de beginselen van de (internationale) rechtsorde.

Naarmate Musk zich verder innestelt in Trumps radicale agenda, kunnen Europese overheden steeds beter de onwenselijkheden van hun afhankelijkheid van Musks bedrijven gaan voelen. Openlijke kritiek vanuit Musk op de doelstellingen van Nederland, de EU, de NAVO en de internationale rechtsorde kan dan ook vaker en heviger worden de komende jaren.

Musks bedrijven bieden vooral aan westerse spelers grote economische en technologische kansen. Tegelijkertijd creëert Musks unieke succes ongewenste economische en militaire afhankelijkheden (bijvoorbeeld via Starlink) bij westerse en andere spelers die op hem leunen, waaronder ook Nederland.

Musk gaat aan de slag om de Amerikaanse overheid te hervormen en reduceren. Hij kan zijn “dereguleringspijlen” ook buiten de Amerikaanse grenzen gaan richten (zoals onlangs bleek met zijn steun voor de Britse Nigel Farage en de Duitse AfD). Bovendien wordt Musk nu al rondgevlogen om te overleggen met staatshoofden. Zijn rollen als politiek adviseur, ondernemer en privépersoon lopen daarmee door elkaar heen. Op al die manieren kan Musk, als stoorzender, veel verwarring en bestuurlijke problemen veroorzaken.

Musks handelen wordt in toenemende mate gedreven door zijn eigen (geopolitieke) denkbeelden. Zolang zijn intenties samenvallen met de onze kan hij een belangrijke bijdrage leveren aan Nederlandse en/of Europese doelstellingen. Tegelijkertijd kan hij even goed op ramkoers raken met het Nederlandse en/of Europese buitenland en veiligheidsbeleid.

Blijven Musks afhankelijkheden van de Amerikaanse federale overheid zorgen voor loyaliteit aan Trumps nieuwe regering, of komt het toch tot een botsing?

Wordt de macht van X meer aan banden gelegd door gecoördineerd overheidsoptreden, zoals in Brazilië al het geval is?

Gaat Musk de statelijke inschakeling van zijn bedrijven toelaten volgens zijn eigen grillen en ideologische opvattingen (zoals dat in Oekraïne al tenminste één keer gebeurd is)? Of laat hij zich hierin meer leiden door commerciële overwegingen

Scenario 7: Operation Xodus

Scenario 8: Red-pilled ISIS