Na de verkiezingen van 2024 is het bestuurlijke masker van het Venezolaanse regime weggevallen. Voor ambitieuze buitenlanddoelen is interne stabiliteit nodig, en die is momenteel ver te zoeken in Venezuela. Maduro en zijn handlangers richten zich tegenwoordig vooral op dezelfde doelstellingen als die van een criminele organisatie: niet “geliquideerd” worden (zelfbehoud) en zoveel mogelijk buit binnenhalen (zelfverrijking).

Venezuela’s claim op de Essequiboregio in naburig Guyana is een zeldzaam geval van een ambitieuze buitenlandse doelstelling, al speelt hier ook een sterk financieel belang vanwege de oliereserves die in Essequibo opgeslagen liggen.

Internationaal is het Venezolaanse regime vooral gericht op het voorkomen van verwoestende confrontaties met sterkere spelers. Steun vanuit Rusland, China en Iran is daarom een vorm van verzekeringspolis. Voor verdere grootschalige internationale ambities is een stabiele basis nodig, die momenteel ontbreekt.

Door algeheel wanbestuur, corruptie en westerse sancties zijn de Venezolaanse staatscapaciteiten gedecimeerd. Op economisch gebied wordt Venezuela geteisterd door aanhoudende inflatie. Tot 2021 was er zelfs sprake van “hyperinflatie,” de ergste ooit gemeten.[85] Venezuela heeft grote bodemschatten – vooral olie, goud en bauxiet, maar door de “snelle suikers” van lucratieve extractie en cliëntelisme heeft Venezuela geen robuuste industrieën en instituties op weten te bouwen. De Venezolaanse olie-installaties zijn op dit moment verouderd en slecht onderhouden, waardoor de productie sterk is afgenomen.[86]

De Venezolaanse overheid is voor een significant deel in de greep van Cubaanse overheidsofficials en inlichtingenofficieren. Deze officieren genieten een zeldzaam vertrouwen bij Maduro en kunnen zo het beleid in Cubaans voordeel sturen. Olievaten die hard nodig zijn om de overheidsuitgaven snel op orde te krijgen, worden om die reden gesubsidieerd aan Cuba doorgespeeld.[87]

De Venezolaanse marine heeft in 2023 een renovatie gekregen, al is het niet duidelijk hoezeer dit de operationele waarde van de vloot heeft verbeterd.[88] Verder hebben de krijgsmacht en de politie gebrekkige controle over delen van het vasteland. Bendes en paramilitaire organisaties hebben daar de overhand.

De grote vraag is momenteel niet zo zeer wanneer en of Venezuela democratiseert maar of Maduro zijn criminele partners in het gareel weet te houden. Machtsstrijd tussen de kartelbazen in de Venezolaanse binnenlanden, rondom de illegale mijnen, vormt op dit moment de grootste achilleshiel voor Maduro’s regime.[89]

Zoals hierboven beschreven (zie Intenties) richten de activiteiten van het Venezolaanse regime zich vooral op de binnenlandse machtspositie – in het bijzonder op zelfbehoud en zelfverrijking. Naar alle waarschijnlijkheid werd de uitslag van de presidentsverkiezingen van juli 2024 vervalst door het regime om in het zadel te blijven. Het feit dat de Venezolaanse oppositieleider ruim een maand onderdak heeft gekregen in de Nederlandse ambassade in Caracas wordt Nederland door Maduro’s regime niet in dank afgenomen.

De binnenlandse doelstelling van het zelfbehoud wordt gediend door:

De beteugeling van de parlementaire oppositie en de democratische onvrede, door middel van harde repressie.

Een voortzetting van het anti-Amerikaanse, antikapitalistische buitenlandbeleid van Chávez. Waar die lijn voorheen vooral werd ingegeven door socialistische principes, speelt nu vooral mee dat eventuele liberaal-democratische partners druk zullen uitoefenen ten behoeve van de mensenrechtensituatie in Venezuela.

Het slaan van bruggen naar buurlanden zoals Colombia en Brazilië. Maar ook die landen keren zich af van de toenemende bruutheid van Maduro’s regime.

De binnenlandse doelstelling van zelfverrijking wordt gediend door samenwerking met de Colombiaanse guerrillabeweging FARC en met Venezolaanse en Colombiaanse bendes voor de beveiliging van criminele operaties, het aantrekken van zoveel mogelijk Chinese en Russische investeringen, en het veiligstellen van buitenlandse partners (zowel staten als (Europese) banken) voor witwaspraktijken.[90]

Internationaal trekt Venezuela vooral op met Rusland, China en Iran. Rusland levert wapensteun, investeringen in de olie-industrie, diplomatieke erkenning en hulp met het omzeilen van sancties. China investeert in de Venezolaanse mijnbouw en biedt voordelige leningen aan. Iran steunt het regime diplomatiek, biedt expertise aan voor het opknappen van de olie-industrie, helpt met het omzeilen van sancties en koopt illegaal goud over van Maduro’s syndicaat.[91]

Op retorisch gebied schaart Venezuela zich achter het Russische en Chinese narratief over de wenselijkheid van multipolariteit, over “westerse hypocrisie” in de geopolitiek en over de vergrote rol die het Mondiale Zuiden toebehoort.

Venezuela’s manifestatie op het wereldtoneel wordt evenzeer bepaald door bewuste activiteiten als door inactiviteit en onvermogen. Het regime doet niets aan de exodus van miljoenen wanhopige Venezolanen, aan transnationale criminaliteit en drugssmokkel en aan de humanitaire crisis die zich binnenlands ontvouwt. Dit zorgt voor grote veiligheidsrisico’s voor het Koninkrijk der Nederlanden, aangezien de eilanden Aruba, Curaçao en Sint-Maarten op steenworp afstand liggen van het Venezolaanse vasteland.

Eind 2023 liepen de geopolitieke spanningen tussen Venezuela en Guyana op. Venezuela maakt al tijden nadrukkelijk aanspraak op grote delen van Guyana, respectievelijk de olierijke Essequiboregio. In 2023 organiseerde Maduro zelfs een referendum om zijn claim verder kracht bij te zetten.

Het onvermogen van het Venezolaanse regime leidt vaak tot bestuurlijke binnenlandse en buitenlandse inactiviteit en repressie. Dit resulteert weer in allerlei veiligheidsrisico’s rondom de ABC- en BES-eilanden of een zeer slechte (mensenrechten)situatie voor de Venezolaanse bevolking.

De symbiose tussen de Venezolaanse regering en criminele netwerken heeft ongewenste spillover-effecten zoals illegale smokkel, ontvoeringen en de implicatie van westerse organisaties in witwaspraktijken.

Venezuela is een kwetsbare staat die in het nauw rare sprongen kan maken. Implosie, gewelddadige strijd tussen elites of met Guyana om de Essequiboregio of andersoortige destabilisering liggen op de loer. Tegelijkertijd is het regime hierdoor wel vatbaar voor druk en/of prikkels vanuit het Westen, maar ook vanuit landen als China en Rusland.

Blijft Maduro grip houden op zijn crimineel-militaire onderbazen of versplintert zijn netwerk?

Kan de economische malaise worden bedwongen en krijgen Rusland en China de geopolitieke wil en de financiële ruimte om systematisch een hoofdpijndossier in “de achtertuin” van de VS en Nederland op te zetten?

In welke mate zullen de buren van Venezuela – inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk der Nederlanden – last gaan ondervinden op het gebied van grensoverschrijdende criminaliteit, migratiestromen en/of militaire spanningen?

Scenario 3: Paria’s in Partnerschap

Scenario 7: Operation Xodus