Wereldtoneel
Dit scenario waarschuwt ervoor dat een grootschalige economische of financiële crash – en/of bijhorende grootmachtscrash – altijd voorstelbaar is en zich plots voor kan doen. Deze zal een (geopolitieke) systeemschok veroorzaken met catastrofale directe impactvormen en grote naschokken als gevolg.
Wanneer wereldwanorde heerst neemt competitie en conflict verder toe. Deze zal gestreden worden door een nog breder palet aan actoren dan voorheen, met een nog breder palet aan middelen. Spelers die over grootschalige cybermiddelen beschikken hebben een comparatief voordeel, net als diegenen die makkelijker bereid zijn om ‘oude’ internationale normen en regels definitief de rug toe te keren. Landen met beperkte militaire capaciteiten en/of een lage weerbaarheidsgraad leggen het in een dergelijke toekomst snel af.
Economie en financiën zullen steeds meer het doelwit worden van openlijke en heimelijke aanvallen.
Nederland
In een steeds meer digitale wereld loont het om defensieve maar ook offensieve cybercapaciteiten te ontwikkelen. De opbouw van zulke capaciteiten – mits ze autonoom kunnen worden ingezet – zijn een kosten-efficiënte manier voor een kleinere middenmacht om afschrikking te creëren. Zeker voor een land als Nederland, dat op economisch en digitaal gebied veel te verliezen heeft, kunnen deze capaciteiten het verschil maken.
Nederland moet ernstig rekening houden met een scenario waarin de toenemende hybride dreiging verder horizontaliseert: dus een steeds breder palet aan onconventionele en (niet-)statelijke dreigingsactoren.
Nederland moet ernstig rekening houden met een scenario waarin de toenemende hybride dreiging zich ook steeds meer zal gaan richten op het financiële domein, een terrein dat de afgelopen jaren relatief gespaard is gebleven. Het beleidsdilemma voor Nederland hierbij is in hoeverre Nederland en de EU zelf ook gebruik moeten maken van hybride inzetmiddelen, aangezien dit het bestaande internationale (financiële) systeem ook weer verder ondermijnt.